Negentiende-eeuwse boeken zijn leuk! 26-03-2002
Vanavond was ik door omstandigheden een dagje eerder aan de beurt. Traditioneel ben ik er op woensdagavond, maar deze keer dus op een dinsdag. En daar zat ik dus tussen twee kopstukken van nieuwe politieke partijen (een politieagent van de Lijst Fortuyn en de campagneleider van Leefbaar Nederland), Jan, Frits en Henk.
Omdat de TROS besloten heeft om de roman De lotgevallen van Klaasje Zevenster van Jacob van Lennep (1802-1868) tot een televisieserie te laten bewerken, ben ik een beetje verliefd op de TROS geworden. Vroeger deed ik nog wel eens wat zuur over deze omroepvereniging, maar die tijd is voorbij.
Het wordt tijd dat we eens goed gaan kijken naar onze vroeg- en midden-negentiende-eeuwse literatuur, want er is veel meer letterkundig werk voor televisie geschikt dan de boeken van Couperus en Multatuli. Ik liet in deze uitzending enkele boeken zien die mij óók zeer geschikt leken om bewerkt te worden voor de buis of om voorgelezen te worden in een letterkundig programma. Want al die schrijvers die we nu alleen nog maar van een straatnaam kennen, zijn leuker dan menigeen denkt.
Zo hebben we Jan Frederik Helmers (van de Eerste, Tweede en Derde Helmersstraat in Amsterdam; 1767-1813) wiens epische gedicht De Hollandsche natie misschien wel het krankzinnigste gedicht uit onze hele literaire geschiedenis is. Van Willem Bilderdijk (van al die kades en straten; 1756-1831) ben ik al heel lang een bewonderaar en hartstochtelijke verzamelaar.
In zijn politieke en religieuze - meestal zeer reactionaire - ideeën zie ik niks, maar zijn werk is een nog grotendeels ongeopende schatkamer. Vanavond liet ik wat werkjes zien uit mijn eigen collectie. Ik toonde de eerste en enige, anoniem verschenen editie van een toekomstroman van Bilderdijk, Kort verhaal van eene aanmerkelijke luchtreis en nieuwe planeetontdekking (1813). Dit boekje is in vele opzichten zeer uniek en zou zeer geschikt zijn voor een prettige televisiefilm. Verder liet ik nog de bundels met zeer erotische verzen zien die Bilderdijk anoniem in 1779 en 1785 liet drukken. De bundels heten Mijn verlustiging en Bloemtjens.
Kortom: de TROS kan nog jaren vooruit met leuke, spannende, erotische en absurde boeken uit de negentiende eeuw. Een eeuw die helemaal niet saai was - zoals de meeste lezers denken - maar ongelooflijk veelzijdig, aangenaam-onbegrijpelijk en prettig-ingewikkeld.
Voor de liefhebbers: van Bilderdijks Luchtreis verscheen in 1995 een herdruk met uitleg, voettnoten en commentaar bij de Groningse uitgeverij Passage. Mijn verlustiging is vanaf 1975 enkele keren herdrukt en in elk geval in de bibliotheek te krijgen. Van Bloemtjens bestaat geen moderne uitgave en het boek van Van Lennep is ook al heel lang niet meer verkrijgbaar, maar wie weet verandert dat allemaal wanneer de TROS zijn zegenrijk werk voortzet.
© Boudewijn Büch
