Vliegwiel Van Mierlo kon niet meer stoppen

Hans van Mierlo was een van de meest charismatische politici van de tweede helft van de twintigste eeuw. Hij was de 'vader' van het referendum, rechtstreekse verkiezing van de minister-president en de gekozen burgemeester.

Van Mierlo was in 1966 initiatiefnemer en had als voorzitter een groot aandeel in de oprichting van de nieuwe partij. Op de valreep, op 27 december, werd de partij dat jaar opgericht. Toen de partij in 1967 voor het eerst aan Tweede Kamerverkiezingen meedeed, veroverde ze liefst zeven zetels.

Slordige pragmaticus

"Het was een soort vliegwiel dat je op gang hebt gebracht, ik kon helemaal niet meer terug", zei hij in 2006 in een documentaire. De intellectuele, maar slordige pragmaticus veranderde in de jaren zestig de verzuilde Nederlandse politiek met D'66, een pragmatische partij die bewust niet voor een ideologie koos.

Tussen 1967 en '73 leidde Van Mierlo de D66-fractie in de Tweede Kamer, uiteraard op zijn eigen losse en informele manier. In 1973 trad hij af als fractievoorzitter. Van Mierlo had zijn partij voor het eerst tot een regeringspartij gemaakt, maar richtte zich volgens een deel van zijn partijgenoten te veel op de samenwerking met de PvdA.

Minister van Defensie

In 1981 werd Van Mierlo minister van Defensie in het ongelukkige kabinet Van Agt III, dat binnen een jaar door politieke meningsverschillen tussen CDA en PvdA uiteenspatte. Na een periode in de Eerste Kamer keerde hij in 1986 terug als fractievoorzitter in de Tweede Kamer. Vooral onder het CDA-PvdA-kabinet Lubbers III floreerde de partij, die bij de Kamerverkiezingen van 1994 24 zetels haalde.

Zijn benoeming tot minister van Buitenlandse Zaken en vicepremier in Paars I in 1994 was de kroon op zijn politieke loopbaan. Paars I had vooral op economisch terrein de wind mee en werd een succes. Maar Van Mierlo was als vicepremier redelijk onzichtbaar. Hij was vaak afwezig door zijn buitenlandse reizen.

Afscheid

Van Mierlo keerde in 1998 niet terug in het tweede paarse kabinet. D66 verloor de ministerspost Buitenlandse Zaken en Van Mierlo had geen zin om een ander ministerie te leiden, zelfs niet het ministerie van Binnenlandse Zaken. Daarnaast was binnen D66 behoefte aan jonge gezichten. In dat jaar kreeg hij de onderscheiding Minister van Staat.

Twee jaar na het einde van zijn politieke carrière kreeg de oud-minister leverkanker. In 2000 moest hij een transplantatie ondergaan. Van Mierlo vertoonde zich onder meer in zijn functie van minister van Staat de afgelopen jaren regelmatig in het openbaar.

Connie Palmen

Hans van Mierlo trouwde drie keer. Hij kreeg drie kinderen, een zoon uit het eerste huwelijk en twee dochters uit het tweede. Sinds 1999 had hij een relatie met schrijfster Connie Palmen, waarmee hij in 2009 in het huwelijksbootje stapte.