De zaak Storimans-Verhulst, Akkermans & Yecheskeli vs. Rusland
Bekijk alle reacties »
Op 12 augustus 2008 om 10.45 lokale tijd sloeg een geavanceerde SS-26 raket met een clusterbomlading in op het centrale plein van Gori. Stan Storimans en 12 Georgische burgers kwamen bij deze aanval om het leven. Er was geen militair doel voor de beschieting. Georgische troepen hadden de stad al lang verlaten. Later werd het experts duidelijk dat het ging om een test.
Een al verslagen vijand
De kans dat de rechter van het Hof van de Mensenrechten in Straatsburg Rusland verantwoordelijk houdt voor de clusterbomaanval op een lege stad tegen een al verslagen vijand in het laatste uur van de oorlog tussen Georgië en Rusland is groot.
Het bewijs is overtuigend, de dagers uit Nederland en Israël staan sterk samen met de dagers uit Georgië. Waarschijnlijk wordt onze aanklacht tegen Rusland gevoegd bij de zaak van de Georgische slachtoffers. De Georgische nabestaanden zijn in een eerder stadium al naar de rechter gestapt. De rechtbank kan Rusland veroordelen tot een onderzoek naar de direct verantwoordelijken en het betalen van smartengeld aan de slachtoffers.
We mogen er niet te veel van verwachten. Een eis tot onderzoek naar de verantwoordelijken zullen de Russen waarschijnlijk aan hun laars lappen, zo leert de ervaring van Tsjetsjeense burgers die dezelfde omweg via Straatsburg hebben bewandeld. Daarentegen heeft de schatrijke Russische mogendheid geen moeite met de eis tot uitbetaling van een paar duizend euro bloedgeld; deze verdachte koopt zijn geweten liefst in een handomdraai af. Genoegdoening is een illusie, maar dat is nog geen reden om het er dan maar bij te laten zitten.
Monnikenwerk
We doen het niet alleen. Het advocatencollectief van Russian Justice Initiative in Moskou en de Georgian Young Lawyers’Association in Tblisi nemen het voor ons op. Deze juristen zijn experts in mensenrechten en dat is monnikenwerk. Ze kunnen pro Deo met ons werken dankzij de steun van onder meer het Nederlandse en Britse ministerie van Buitenlandse Zaken.
Voor veel klagers is het Europese Hof voor de Mensenrechten vaak het enige redmiddel, voor zover je van redding kunt spreken. Dat geldt zeker ook voor de Georgische klagers. Zij hebben op het plein in Gori niet alleen hun vader, moeder, dochter, zoon, zus of broer verloren, maar meestal ook de kostwinner. Uitbetaling van smartengeld kan een kind de laatste kans op een schoolopleiding bieden. Marjolein, Zadok en ik zijn vooral uit op een vorm van gerechtigheid.
Te heet
Het proces zelf is voor mij persoonlijk minstens zo belangrijk als een veroordeling. Het juridische gevecht weekt de alomvattende machteloosheid een beetje los. Ik lees met moeite de tragische gebeurtenissen van 12 augustus 2008 terug in juridische formuleringen. De gloeiende materie is mij dikwijls te heet om onder ogen te zien maar wordt in de aanklacht van 63 pagina’s koud geserveerd.
Er zit een element van verwerking in het aanspannen van deze rechtszaak en het biedt steun om met de tragedie om te leren gaan. De moord op 13 mensen heeft geen rust of een plaatsje verdiend, zoals mij meermaals uit een goed hart is toegewenst, zolang er geen poging gedaan is de daders van de aanslag ter verantwoording te roepen. In het 'plaatsje' schuilen sporen van cynisme die me juist weer van slag zouden kunnen brengen.
Het Stalinmonument op het plein is onlangs weggehaald. Er is tijdelijk een gazon aangelegd in afwachting van een nieuw kunstwerk dat onder meer de slachtoffers van de aanval op het plein moet herdenken.
Iets te verliezen
De Russen zullen niet wakker liggen van deze zaak maar de gedaagden hebben wel degelijk iets te verliezen. In de Europese stroom van kritiek op Rusland wordt vaak vergeten dat het ijkpunt van het Kremlin in Europa ligt. Rusland vindt dat het een bestanddeel is van de Europese beschaving.
Het land kijkt op naar de Europese verworvenheden en wil met ons op ooghoogte komen. Maar het ontbreekt Rusland om te beginnen aan een onafhankelijke rechtsbasis. Het feit dat we in Straatsburg naar de rechter stappen zegt genoeg. Een rechtbank in Rusland gaat zich niet aan onze aanklacht branden. Rusland kent nog lang geen rechtszekerheid, waaraan wij in Europa zo gewend zijn.
Europese vrijheid
Het ontbreekt Rusland ook aan de persvrijheid zoals wij die kennen. De Russische grondwet biedt journalisten in theorie alle 'Europese vrijheid', maar in de praktijk zijn er ongeschreven censuurregels die bij overtreding tot de dood kunnen leiden. Er staan telkens weer moedige collega’s op om de onzichtbare censuurregels aan te vechten.
Voor het eerst is er deze week bijvoorbeeld aandacht besteed aan de aanslag in Gori. In Moskou heeft de Novaja Gazeta in een gesprek met mij de toedracht van de clusterbomaanval op het lege plein in Gori breed uitgemeten. De Russen kennen ons verhaal nog niet. Het kan nu eindelijk gelezen worden in Rusland.(De vertaling via Google translate)
We moeten geduld hebben, we beginnen onderaan een enorme stapel van tienduizenden aanklachten tegen staten bij het Hof in Straatsburg. Alleen al tegen Rusland wachten 25.000 zaken op behandeling.
De krater waar een van de clusterladingen tot ontploffing kwam is dichtgemaakt.
Grove leugens
Tot op de dag van vandaag houden de Russen bij hoog en laag vol dat ze niets met de aanval op het plein in Gori te maken hebben en zulke grove leugens gaan na verloop van tijd zweren. Als de rechter dan eindelijk aan de Russische wond gaat peuteren, is het des te pijnlijker voor de patiënt. De tijd heelt wonden, maar nooit eentje die stinkt.
We geven het niet op uit naam Vasha, Avantadil, Karlo, Zavena, Vaja, Aleksandr, Anna, Viktor, Amiran, Gocha, Amiran, Olga en Stan. En we geven het niet op uit naam van onszelf: Marjolein, Amber, Tim, Zadok en Jeroen. De rechtzaak is noodzaak.
We hebben de tijd. De waarheid is taaier dan de dood.
