Drie jaar na de dood van Stan Storimans

Zowel onderzoek van de Nederlandse regering als van Jeroen Akkermans zelf komt tot de conclusie dat Stan is omgekomen als gevolg van een Russische raketaanval. Ondanks meerdere verzoeken van de Nederlandse regering om opheldering wijst de Russische regering nog steeds elke verantwoordelijkheid voor de dood van Stan Storimans van de hand. Stan is 39 jaar geworden.

Aandacht blijven vestigen

Cameraman Stan Storimans is vandaag drie jaar dood. Normaal gesproken is dat geen periode waarna journalisten een zo tragische gebeurtenis weer oprakelen. Maar ik wil er de aandacht op blijven vestigen, zolang de dader zijn verantwoordelijkheid ontkent.

Clusterbom op Gori

Stan kwam op 12 augustus 2008 om het leven bij een Russische raketaanval in Gori, in het noorden van Georgië. Een Russische mobiele lanceerinstallatie op ruim 200 kilometer afstand schoot een Iskanderraket met een clusterlading naar de plek van bestemming; het grote centrale plein van een verlaten stad, 25 kilometer van het dichtstbijzijnde front.

Draaien voor RTL Nieuws

Daar stonden we bij een groepje internationale journalisten en een aantal achtergebleven burgers. We wilden een verhaal maken voor het RTL Nieuws over de achterblijvers in de stad. Georgië was op dat moment allang verslagen, ruim een uur na de raketaanval werd de wapenstilstand afgekondigd.

Raket getest op stadscentrum

Alle Georgische soldaten waren negen uur voor de raketaanval al overgeplaatst naar de hoofdstad Tblisi, met in hun kielzog de meeste bewoners van de stad. Waarom dan toch geschoten? Het kan niet anders dan een test zijn geweest, met het immense bijna lege plein in het centrum van Gori als proefterrein.

Tblisi ook doelwit

Een tweede Iskanderraket met clusterlading landde 45 minuten later in de buurt van Tblisi, waarbij geen slachtoffers zijn gevallen. De Iskander moet voor het eerste en tot op heden laatste oorlogsexamen zijn geslaagd. Sindsdien stijgt de status van de Iskander aan het Kremlin, onlangs resulterend in groen licht voor een grote bestelling van Iskanderrakettensystemen voor de nationale strijdkrachten.

Demonstratie van kunnen

In de ontwikkeling van wapensystemen is de testfase cruciaal, als 't even kan tijdens een oorlog. Ontwikkelaars, potentiële kopers, de militaire en politieke top kunnen aan het front pas echt zien of de complexe techniek van een raket ook buiten 'ideale' laboratoriumomstandigheden goed functioneert. Bovendien kijken potentiële vijanden mee.

Peperduur systeem

Soms is er haast met het afschieten gemoeid. De kans op de begeerde stempel 'combatproven' doet zich in de regel niet vaak voor en raketten hebben maar een beperkte houdbaarheidsdatum. Ook een niet-afgeschoten Iskander kost naar verluidt 1 miljoen dollar.

Moskou ontkent

Officieel zwijgt het Kremlin over de Iskanderinzet in Georgië. De inzet van de clusterbom tijdens deze oorlog is door het Kremlin zelfs met klem ontkend. Maar ik kan de bewijsstukken persoonlijk op tafel leggen. Delen van zowel de clusterbom als de raket liggen in een kluis in Berlijn. De dood van Stan kan niet verjaren.

Geen ontsnappen aan

Eerst de clusterbom. Clustermunitie jaagt lukraak op soldaten en burgers, hun schuilplaatsen blijven ongemoeid. Dit wapen is zo ontwikkeld dat het anticipeert op het gedrag van mensen in levensgevaar, die zoeken altijd dekking. Er is geen ontsnappen aan de kogelzwerm of je nou plat op de grond ligt, achter een boom schuilt, of om de dichtstbijzijnde hoek duikt. De ladingen ontploffen over een zeer groot oppervlak in fasen; hoog in de lucht, op ooghoogte en laag bij de grond. Zelfs onder onze auto waren de kogeltjes ingeslagen.

Dertien doden

Toen de wolk eindelijk was neergedaald, lagen Stan en 12 burgers dood op de grond. Tot op de dag van vandaag zijn duizenden gaatjes in de façades van gebouwen rondom het Stalinplein in Gori te zien. Ik snap nog steeds niet hoe ik de kogelregen uit alle richtingen overleefd kan hebben. Mijn geluk staat in de schaduw van het ongeluk dat de familie Storimans en zoveel andere families in Georgië heeft getroffen.

Medvedev wijst naar Georgiërs

In 2009 schoof de Russische president Medvedev tijdens een bezoek in Den Haag de schuld voor de dood van Stan in de schoenen van Georgië. Zij waren toch begonnen met de oorlog? In de ogen van het Kremlin is welke militaire reactie dan ook geoorloofd, waarbij het doden van burgers officieel wordt betreurd maar in een adem wordt gezien als 'collateral damage', als niet te vermijden schade.

Regels in oorlogstijd

Marjolein Storimans, haar kinderen, de Israëlische journalist Zadok Yehezkeli, de nabestaanden van bijna alle Georgische slachtoffers van de aanval en ik hebben Rusland bij het Hof voor de Mensenrechten in Straatsburg aangeklaagd. De Iskander SS-26, de drager van de clusterbom, is cruciaal in de bewijsvoering tegen Rusland omdat alleen de Russen over deze raket beschikken. Want zelfs in oorlogstijd zijn er regels. Een ongewapende stad aanvallen met clusterbommen is tegen alle internationale afspraken in.

Rusland niet onder de indruk

De Russen honen zulke rechtsregels weg, maar als het tot een uitspraak van de rechter komt, zijn alle experts ervan overtuigd dat het tot een veroordeling van Rusland zal komen. Daarna zien we wel verder.

Raket is paradepaard

De Iskanderraket wordt door de Russen gevierd als een paradepaard, waarop het Westen nog geen antwoord heeft gevonden. Bij de jaarlijkse militaire parade in 2009 jubelde de Russische commentator bij de opkomst van de Iskanderbrigade op het Rode Plein dat de raket zich 'bewezen' had. De raket biedt de aangeslagen Russische strijdkrachten weer hoop voor de toekomst.

Miljarden investering in leger

Na jaren van zware bezuinigingen en chaos in het leger belooft de Russische premier Poetin de strijdkrachten nieuw aanzien te geven. De komende tien jaar steekt hij 570 miljard euro in de modernisering van het leger, voor de ontwikkeling van nieuwe rakettensystemen ligt bijna 2 miljard klaar.

Dodelijke precisie

De ontwikkeling van de Iskander loopt hierin voorop en is voor het Kremlin en de legertop een bewijs dat ze op de goede weg zitten. Een staaltje van perfectie. De raket heeft de precisie van een seriemoordenaar, hij kan met een atoomlading ook een massavernietigingswapen zijn en is door de hoge mobiliteit van de lanceerbrigade moeilijker te traceren dan Saddam Hoessein.

'Ideaal' wapen voor grootmachten

Iskander is ruim 6 meter lang en bijna 5 ton zwaar en heeft een bereik van maximaal 500 kilometer. Hij is niet voor niets vernoemd naar Alexander de Grote, de legendarische krijgsheer uit het antieke Macedonië die een rijk tot aan de Himalaya veroverde. Het dreigingspotentieel van elke grootmacht bestaat voor een belangrijk deel uit raketten. Ze kunnen razendsnel toeslaan in het huis van de vijand op honderden, soms duizenden kilometers afstand zonder dat er aan eigen kant meteen slachtoffers vallen. Raketten kun je bij wijze van spreken vanuit een luie stoel lanceren, daarvoor hoef je niet naar het front af te reizen.

Internationale interesse

Het is voor de Russen een wapen met potentie, ook op de lucratieve exportmarkt. Rusland schermt met belangstelling uit landen als Syrië, Iran, Kuweit, Maleisië en India. Maar een opwaardering van de nationale strijdkrachten heeft de voorkeur gekregen. Het aanzien van de troepen is voor het Kremlin belangrijker dan het aanvullen van de staatskas, zeker in de aanloop naar de presidentsverkiezingen volgend jaar. Maar nog altijd is de Iskanderraket buiten het kringetje van internationale militaire experts en veiligheidsdiensten nauwelijks berucht.

Weinig ophef over raket

We zijn ook niet meer zo snel bang van wapensystemen. De laatste keer dat er in Nederland massaal tegen de dreiging van een (Amerikaanse kruis-) raket werd gedemonstreerd was in 1983. Ook de internationale journalistiek is niet echt nieuwsgierig naar het Iskanderrakettensysteem. Zelfs waar het specifiek gaat om de aanval op het Stalinplein in Gori is de inzet van de Iskanderraket slechts voor kennisgeving aangenomen.

Op de grens met Polen

De Iskander verscheen hooguit even op de voorpagina's in november 2008 toen president Medvedev op de dag van de inauguratie van de Amerikaanse president Obama dreigde Iskanderraketten aan de grens met Polen richting Europa te stationeren. Daarna werd het weer stil.

Aanval was 'zeer effectief'

Deze maand las ik in de Russische media dat het nationale leger 120 nieuwe Iskanderrakettensystemen tegemoet kan zien. De brigades kunnen overal in het land ingezet worden. Het persbureau RIA-Novosti meldt dat de Iskander 'combatproven' is in de oorlog tussen Rusland en Georgië, ja zelfs 'zeer effectief' is geweest. Voor de militaire top moet de Iskanderaanval op 12 augustus 2008 op Georgië een geslaagde test zijn geweest, een voltreffer.

Houdt de Iskander SS-26 raket in de gaten. Rusland ziet er een grote toekomst in.

Correspondent Jeroen Akkermans