De slagerij van de staat
Wat kost een beetje doofpot eigenlijk? Sinds de ontknoping in de Catshuis-affaire, vroegen we ons op de redactie af hoe we inzichtelijk kunnen maken wat de staat in sommige affaires uitspookt om te voorkomen dat de oester open gaat. Hoeveel juridische kosten zijn gemaakt om zaken onder de pet te houden, weg te moffelen?
We zagen er tot dusver van af teveel op de man spelen (de Landsadvocaat). Tot minister Donner betoogde dat er helemaal geen reden is voor wantrouwen jegens de overheid, dat Nederland internationaal prima scoort als het gaat om openheid en openbaarheid, en dat het een goede zaak zou zijn om de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) in te perken. Donner zei op de Dag van de Persvrijheid (!) dat het beter was om burgers en journalisten geen recht te geven op informatie over hoe een besluit tot stand komt. "Het is met wetten net als met worstjes, je kunt beter niet zien hoe ze gemaakt worden."
Uit ervaring wisten we al dat veel van wat Donner zei niet waar is. Nederland is helemaal niet zo open en transparant als we graag denken, integendeel. Als het de politiek, de ambtenarij niet uitkomt, kun je op je hoofd gaan staan, maar je krijgt niet de informatie die je vraagt. Als het politiek of bestuurlijk niet uitkomt, gaan de luiken dicht. Er is vaak een rechter nodig om de overheid op het goede spoor te krijgen.
Vandaag publiceert RTL Nieuws daarom over de kosten die door de Staat werden gemaakt in zaken die overduidelijk kunnen worden gekwalificeerd als doofpot (Spijkers, Oltmans, Catshuis). Het biedt een inkijkje in de slagerij van de Staat en laat zien hoe onsmakelijk sommige worstjes zijn.
We publiceren ook over kosten van zaken die politiek of maatschappelijk als omstreden kunnen worden aangemerkt. Zoals de aansprakelijkheid van de Nederlandse staat voor de val van Srebrenica en het wel of niet verbieden van de film van Geert Wilders, Fitna. Er wordt ook nogal wat uitgegeven aan juridisch advies als het gaat om het Koninklijk Huis of het nu gaat om de vakantievilla in Mozambique, of het geheim houden van de exacte kosten van het Koninklijk Huis. Lees, en oordeel zelf.
Natuurlijk heeft de overheid regelmatig goede advocaten nodig. Bij gecompliceerde onderhandelingen bijvoorbeeld (HSL, JSF). Als de belangen van de overheid en dus van de belastingbetaler in het geding zijn. En de Landsadvocaat heeft goede advocaten in huis. Maar als de positie van de overheid zelf kwestieus is, zoals in de zaak-Spijkers, de kwestie-Oltmans, en in de Catshuis-affaire hoever mag een overheid dan gaan?
Het is ook een kwestie van bestuurscultuur. Als we die echt willen veranderen, moeten we beginnen aan de top - bij minister Donner. Daarom een voorstel aan de sollicitatiecommissie voor het vice-presidentschap van de Raad van State: stel een benoeming uit totdat de minister geslaagd is voor een examen openbaarheid van bestuur. Stuur hem op cursus naar Heather Brooke, de journaliste/activiste die de Britse overheid nu al jaren succesvol opvoedt. Begin met haar boek The Secret State en flink overhoren in het tweede sollicitatiegesprek. Wij betalen de cursus.
