Geen enkel kabinet van minister-president Balkenende heeft de finish gehaald. Was gebeurde er: van onrust bij de LPF, het Nederlanderschap van Ayaan Hirsi Ali en de verlenging van de missie in Uruzgan.

LPF-perikelen

Balkenende I: 22 juli tot 16 oktober 2002

Balkenende’s eerste kabinet met CDA, LPF en VVD was kort maar krachtig. Op 16 oktober 2002, slechts 86 dagen na het aantreden, valt Balkenende I. Het was daarmee het kortst zittende kabinet sinds de Tweede Wereldoorlog, en sinds het kabinet-Colijn V dat in 1939 slechts 16 dagen regeerde.

De Lijst Pim Fortuyn, die een grote electorale zegen behaalde, drukte een stempel op het kabinet door onenigheid en onrust. Al na acht uur na het aantreden trad de eerste bewindspersoon, staatssecretaris Philomena Bijlhout, af. Zij had onjuiste informatie verstrekt over haar betrokkenheid bij de Volksmilitie van Desi Bouterse in Suriname.

Het blijft onrustig in de nieuwe partij. Balkenende moet regelmatig ministers op het matje als ze weer eens onuitgewerkte ideeën lanceren. Zo roep LPF-minister Heinsbroek tot het versneld doorvoeren van lastenverlichtingen, wil Nawijn criminele Marokkaanse jongeren met een Nederlands paspoort het land uit te zetten en wil LPF-minister De Boer kleine verkeersovertredingen gedogen.

De machtsstrijd in de LPF kostte Balkenende I uiteindelijk de kop. Fractievoorzitter Mat Herben maakte plaats voor Harry Wijnschenk. Een conflict tussen ministers Eduard Bomhoff en Herman Heinsbroek leidde tot een onhoudbare situatie en moeten opstappen. Het doekt af.

Ayaancrisis

Balkenende II: 27 mei 2003 tot 30 juni 2006

De affaire rond het Nederlanderschap van Ayaan Hirsi Ali heeft tot de val van het kabinet (CDA, VVD en D66) geleid. Hirsi Ali bleek bij haar naturalisatie in 1997 hebben gelogen over haar achtergrond, naam en geboortedatum. De wijze waarop minister Verdonk van Vreemdelingenzaken en Integratie Hirsi Ali de wacht aanzegde, leidde tot heftige discussies in de Tweede Kamer. Na een onderzoek mocht ze haar Nederlanderschap behouden.

Het zinde coalitiepartner D66 niet. De fractie steunde een motie van afkeuring van GroenLinks tegen Verdonk. Volgens de motie was de VVD-bewindsvrouw 'onzorgvuldig' te werk gegaan bij het onderzoek naar Hirsi Ali’s nationaliteit. Het werd haar ook kwalijk genomen dat Verdonk Hirsi Ali dwong een schuldbekentenis op te nemen.

Balkenende liet het zich per ongeluk ontvallen tijdens het debat dat de verklaring zo was opgesteld dat minister Verdonk ‘er mee moest kunnen leven’. De bom barstte. Coalitiepartij D66 eiste het aftreden van minister Verdonk. Nadat het kabinet dat weigerde, zegde D66 het vertrouwen op. Het kabinet stelde daarna alle portefeuilles ter beschikking.

Rompkabinet

Balkenende III: 22 november 2006 tot 22 februari 2007

Na het vertrek twee D66-ministers en een staatssecretaris blijft alleen het CDA met de VVD over. Het rompkabinet handelt uitsluitend regeringszaken af en bereidt de verkiezingen voor. De minderheidsregering moest regeren, afhankelijk van het onderwerp, met de steun van de LPF, ChristenUnie en de SGP. Ironisch genoeg kon Balkenende III rekenen met het belastingplan op de steun van de opgestapte D66.

Uruzgan-debacle

Balkenende IV: 22 februari 2007 tot 20 februari 2010

De crisis in het kabinet draaide inhoudelijk om de vraag of Nederland met trainers en opbouwwerkers nog langer actief wil zijn in de Afghaanse provincie Uruzgan, zoals de NAVO vraagt. De PvdA wilde dat niet en wilde dat het kabinet dat ook zo snel mogelijk aan de NAVO liet weten. CDA en ChristenUnie wilden de optie-Uruzgan nog niet definitief wegstrepen.

De crisis ontstond deze week toen Bos aankondigde dat de PvdA'ers in het kabinet definitief niet door willen in Uruzgan. CDA en ChristenUnie namen hem dat zeer kwalijk. Donderdag volgde een chaotisch Kamerdebat waarin premier Jan Peter Balkenende de opmerkingen van Bos prematuur noemde. Die nam er niets van terug en ontkende dat zijn woorden prematuur waren.

Het kabinet Balkenende wankelde al eerder in 2010. Een maand geleden kon de minister-president zijn kabinet nog redden na de publicatie van het rapport-Davids. Een diepe knieval van de premier voorkwam het einde van zijn regering.