Oppositie ergert zich aan formatie

In goed Nederlands een zooitje

"In goed Nederlands noemen we dit een zooitje", aldus Cohen tijdens het debat in de Tweede Kamer over de kabinetsformatie. Volgens de PvdA-leider spelen de drie partijen VVD, PVV en CDA "uit partijbelang met de toekomst van dit land". De rechtse coalitie zal volgens Cohen geboren worden uit angst dat een van hen de schuld zou kunnen krijgen dat het rechtse kabinet er niet gekomen is.

Beroep op het CDA

Cohen deed vooral een beroep op het CDA om niet mee te werken aan een minderheidskabinet met VVD dat gedoogsteun van de PVV nodig heeft. In een tijd van economische crisis en dat ingrijpende maatregelen nodig zijn, bijvoorbeeld in de sociale zekerheid, is volgens de PvdA-leider een meerderheidskabinet nodig dat verbindend optreedt. "Dat kan geen kabinet zijn, waarbij alleen rechts Nederland de vingers kan aflikken", stelde hij.

Rutte schoffeert Koningin

Ook de leiders van de kleinere partijen hekelen de manier waarop de formatie over rechts tot op heden is verlopen. Volgens ChristenUnie-fractievoorzitter André Rouvoet schoffeert VVD-leider Mark Rutte koningin Beatrix door in te stemmen met het voorstel van PVV-leider Geert Wilders om verder te onderhandelen.

Geloofwaardigheid op het spel

"Een schoffering van het staatshoofd. Rutte zet zijn geloofwaardigheid op het spel door binnen een dag terug te komen op zijn eigen advies", twitterde Rouvoet. Hij stelt dat hij de "ongehoorde stap van PVV, VVD en CDA nog niet te boven is: terwijl de HMdK nog bezig is, hebben ze zich bedacht en willen gewoon verder!"

Marionettenkabinet van Wilders

Ook D66-leider Alexander Pechtold is niet te spreken over de gang van zaken. Volgens Pechtold trekt PVV-leider Geert Wilders "opnieuw aan de touwtjes" en heeft het er "alle schijn van" dat Wilders "toch zijn marionettenkabinet krijgt". CDA-Kamerlid Ab Klink is volgens Pechtold "onder verdachte omstandigheden" van de wagen gevallen en nu lijkt de karavaan gewoon verder te trekken.

Een vastgelopen autootje

GroenLinks-leider Femke Halsema had verder geen goed woord over voor 'de sfeer van provocatie en polarisatie' in de onderhandelingen over een rechts kabinet tussen VVD, PVV en CDA. Ze typeerde tijdens het Kamerdebat de rechtse formatie met een vastgelopen autootje; op de manier waarop PVV-leider Geert Wilders het kabinet Balkenende IV ooit heeft neergezet.

Kont tegen de krib gooien

Halsema: "Papa Rutte aan het stuur. Hij denkt ik laat de pret niet drukken, want ik mag er met het hele rechtse span op uit: een uitje om je vingers bij af te likken." Bijrijder is CDA-fractieleider Maxime Verhagen. "Op de achterbank in het midden zit puberzoon Geertje. Hij heeft de bestemming mogen kiezen, maar toen gooide hij de kont tegen de krib."

Veel verrassende wendingen

SGP-leider Kees van der Staaij zei in het Kamerdebat dat VVD, PVV en CDA zich schuldig hebben gemaakt aan een "verbazende en onhoffelijke gang van zaken. Het had anders gekund en gemoeten." Volgens hem is de formatie er een van "verrassende wendingen".

Een groep van wijzen

Fractieleider Marianne Thieme kwam tijdens het debat met een 'onconventionele oplossing.' Volgens haar zou een groep wijze personen die boven de partijen staan, een conceptregeerakkoord moeten schrijven. Zo'n groep wijzen zou volgens Thieme moeten kijken hoe de verscheidene crises die Nederland en de wereld teisteren, kunnen worden bestreden.

Rutte erkent ongelukkige timing

In een reactie erkende VVD-leider Mark Rutte dat het moment dat VVD, PVV en CDA besloten de onderhandelingen over een rechts kabinet te hervatten 'uiterst ongelukkig' is geweest. Op datzelfde moment was koningin Beatrix nog bezig met de adviesronde, waarbij ze alle fractieleiders in de Tweede Kamer spreekt, omdat vorige week de onderhandelingen over de rechtse coalitie waren vastgelopen.

Nieuw feit ontstaan

Rutte wees erop dat vandaag een nieuw feit was ontstaan, omdat na het mislukken van de onderhandelingen over rechts, PVV-leider Geert Wilders aangaf weer te willen praten. Volgens de VVD-leider past het hem niet om dan te zeggen: "Daar reageer ik niet op. Terwijl iedereen weet dat de VVD het liefst een rechts kabinet wil."

Stop met spookbeelden

Verder gaf Rutte tijdens het debat aan dat PvdA-leider Job Cohen moet stoppen met het oproepen van 'spookbeelden' over hoe er in het buitenland gereageerd zou worden op de mogelijke politieke samenwerking tussen VVD, PVV en CDA. Hij verwees daarbij naar de situatie in Denemarken en Zwitserland waar in een vergelijkbare samenstelling volgens hem de regering volop internationale contacten heeft en de plaatselijke economie floreert.

Afstand van moslimstandpunten

Rutte maakte duidelijk dat de verschillen tussen VVD en CDA aan de ene kant en de PVV aan de andere kant over de islam geen probleem hoeven te vormen voor samenwerking. Rutte kondigde aan, dat als hij premier is, 'in de meest stevige termen' afstand zal nemen van PVV-leider Geert Wilders als die zich heel negatief uitlaat over de islam of moslims. De VVD-leider zei dat het zijn ambitie is om straks de premier te zijn van zoveel mogelijk inwoners van Nederland.

Ter verantwoording roepen

SP-leider Emile Roemer zei later in het debat dat hij de waarschijnlijk toekomstig premier, Rutte als leider van de grootste partij in de Kamer, iedere keer ter verantwoording zal roepen als ophef ontstaat over de PVV. "Want een kabinet met gedoogsteun van een partij is medeverantwoordelijk voor uitlatingen van die partij", aldus Roemer.

Snel weer om de tafel

Toen het de beurt was aan PVV-leider Geert Wilders, zei hij het liefst vanavond nog de onderhandelingen over een rechtse samenwerking met VVD en CDA te willen hervatten. Volgens Wilders is onderhandelen weer mogelijk, omdat "de belangrijkste criticaster" van de rechtse coalitie binnen de CDA-fractie, Ab Klink, is opgestapt. GroenLinks-fractievoorzitter Femke Halsema stelde dat de PVV-leider daarmee een draai heeft gemaakt.

Nog twee critici over

Halsema wees erop dat Wilders eerder nog een steunverklaring eiste van drie kritische CDA-Kamerleden: niet alleen van Ab Klink, maar ook van Kathleen Ferrier en Ad Koppejan. Wilders zei daarop dat hij nog in de onderhandelingen zal spreken over de twee overgebleven critici. Voor de rechtse coalitie telt elke stem, omdat de drie partijen in de Tweede Kamer een nipte meerderheid hebben van 76 van de 150 zetels.

Verder waar ze gestopt zijn

Volgens Wilders is het de bedoeling de onderhandelingen over een minderheidskabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van PVV onder leiding van informateur Ivo Opstelten te hervatten, daar waar ze vorige week zijn gestopt. Hij sloot uit dat de PVV regeringsverantwoordelijkheid zal gaan dragen en bewindspersonen voor het kabinet zal leveren. "Ik denk dat wij als gedoogpartij onze verantwoordelijkheid nemen", zei de PVV-leider in reactie op vragen van SP-collega Emile Roemer.

Alleen in uiterste noodzaak

Volgens CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen sprak de Limburgse priester en voorman van de katholieken Wiel Nolens in de jaren 20 'ware woorden' toen hij stelde dat hij alleen in 'uiterste noodzaak' met de socialisten wilde regeren.

Uitgedaagd door Cohen

Verhagen werd in het Kamerdebat over de kabinetsformatie uitgedaagd door PvdA-fractievoorzitter Job Cohen, die Nolens aanhaalde om aan te geven dat het CDA de afgelopen maanden nooit met de PvdA wilde regeren en altijd had afgekoerst op samenwerking met VVD en PVV.

PvdA blokkeerde onderhandelingen

Verhagen ontkende dat en herhaalde dat het de PvdA was geweest die onderhandelingen over een middenkabinet van VVD, PvdA en CDA had geblokkeerd. Cohen had bovendien aangedrongen op een onderzoek naar een rechts kabinet. Maar Verhagen zei ook: "Ik constateer dat de heer Nolens in het verleden ware woorden heeft gesproken."