Hoe RTL en NRC de Wikileaks kregen
Wikileaks doet z'n naam eer aan. De organisatie van Julian Assange beschikt over 250.000 zogenoemde ‘cables’. Druppel voor druppel ‘lekt’ Wikileaks de documenten op het internet. Het zijn veelal geheime berichten verzonden door Amerikaanse ambassades en consulaten aan het ministerie van Buitenlandse Zaken in de VS. Slechts een fractie van die cables staan online.
RTL Nieuws en NRC Handelsblad besluiten de handen ineen te slaan en leggen contact met Wikileaks. De gesprekken verlopen moeizaam, mede door blokkades in communicatie. Er zijn maar weinig 'gezichten' van Wikileaks, behalve Julian Assange en Kristinn Hrafnsson. Het is niet bekend hoeveel mensen bij de organisatie horen en wie wat precies doet. Zelfs binnen Wikileaks communiceren maar weinig mensen met hun echte naam, vaak gebruiken ze niet meer dan een letter of een bijnaam.
De druk is enorm voor de organisatie; zowel voor Assange persoonlijk, maar ook voor de betrokken vrijwilligers en medewerkers. Onlangs vorderde het departement van justitie in Amerika alle twittergegevens van mensen die mogelijk betrokken zijn geweest bij een eerder project van Wikileaks ‘collateral murder’. We horen dat er intern bij Wikileaks kritiek is op een gebrek aan transparantie en openheid, en dat mensen daarom afhaken. Daar was het Wikileaks toch allemaal om te doen?
Maar er zijn meer mogelijkheden, niet alleen Wikileaks beschikt over de zogenoemde ‘cables’, het diplomatieke berichtenverkeer. Een andere optie dient zich eind december voor ons aan. Ook de Noorse krant Aftenposten blijkt de 250.000 cables in zijn bezit te hebben. Ze hebben die van een eigen bron gekregen. Het lijkt ons de moeite waard om ook dat pad te bewandelen.
Het toonaangevende Aftenposten, de grootste krant van Noorwegen, wijkt fundamenteel af van Wikileaks. De krant plaatst de documenten niet allemaal online, maar maakt een journalistieke selectie en publiceert alleen de relevante cables. Inmiddels verschenen er al ruim 50 verhalen in Aftenposten gebaseerd op de Wikileaks-documenten.
"Het zijn zoveel documenten, het is zoveel informatie, dat krijgen we niet allemaal in ons eentje verwerkt", zegt de adjunct-hoofdredacteur Ole Erik Almlid. Daarom is Aftenposten geďnteresseerd in samenwerking met RTL Nieuws, NRC Handelsblad en een aantal andere Noord-Europese media.
In de tweede week van januari vliegt een afvaardiging van RTL en NRC naar Oslo. Terwijl Pieter Klein en Joost Oranje - beiden adjunct hoofdredacteur - praten met de leiding van Aftenposten, krijgen journalisten van RTL en NRC toegang tot de cables die zijn verzonden van de Amerikaanse ambassade in Den Haag en het consulaat in Amsterdam. "Zowel RTL als NRC doen goede research en hanteren dezelfde journalistieke ethiek als Aftenposten", concludeert Ole Erik Almlid. Dat is voor hem doorslaggevend om deze samenwerking aan te gaan.
Met vier man zitten we onafgebroken te zoeken en te lezen op de redactie van Aftenposten. 3021 berichten hebben de diplomaten van de VS vanuit Nederland verstuurd. Geprint zou dit een stapel van 10.000 A4-tjes zijn. We lezen beschrijvingen over Nederlandse politici, over koningin Beatrix en we krijgen een fascinerend kijkje in de diplomatieke Amerikaanse keuken.
Nooit eerder kregen wij - en dus het Nederlandse publiek - zo goed zicht op hoe internationale machtspolitiek werkt. Bijvoorbeeld inzake Afghanistan: het is onthullend om te lezen hoe het spel achter de schermen wordt gespeeld, bij een onderwerp waar we sinds 9/11 allemaal een mening over hebben. Is het het waard, om onze jongens en meiden te vragen hun leven op het spel te zetten? En waarom dan?
Nu we alle stukken in handen hebben, begint de laatste fase: het lezen en verwerken van duizenden pagina’s aan informatie en daarover publiceren. Het blijkt een omvangrijke operatie…
