Jaap van Deurzen blogt na vertrek Sendai

"Jaap, je bent een 'lichtend' voorbeeld voor de journalistiek!" De grappen en grollen over de lekkages in de kernreactoren in Japan vliegen weer over het internet. Sommigen leuker dan anderen. Ook zijn er verwijten aan het adres van de nieuwsploegen ter plaatse.

Schuldgevoel

"Heb je geen schuldgevoel Jaap? Want zodra het te erg wordt kan je een vliegtuigje terug pakken, de bewoners van daar niet", twittert RME Roseleaf met een licht beschuldigende vinger.

Die hakt er in. Natuurlijk verlaten we als gepriviligeerden het zinkende Japanse schip, maar wie zou dat niet doen? Bovendien ben ik een knecht van veel meesters en heeft de hoofdredactie besloten het team terug te trekken uit Japan. En we zijn niet de enigen.

Wegwezen

"Hoe bedoel je, nog een explosie in de kernreactor? Ik weet van niks!", blèrt een bevriende cameraman van EO Uitgesproken vanuit het rampgebied bij Sendei. Hij heeft de hele dag puin staan filmen. Tijd om het nieuws te volgen is er niet geweest.

Er klinkt bezorgdheid door in zijn stem. NOS-collega's melden zich vanuit het noorden van Japan.Vanwege een tsunami waarschuwing is de NOS-ploeg uit Sendai weggevlucht naar hogere oorden. De volgende dag zitten ze in Seoel. Wegwezen.

Solidariteit

Ondanks de moordende concurrentie tussen de nationale nieuwsrubrieken is de solidariteit onder de collega's in het veld groot. Elke nieuwsploeg is hals over kop richting Japan gevlogen om de gevolgen van de aardbeving en de daaropvolgende vloedgolven te verslaan.

Hoezo beschermende kleding tegen radioactieve straling? Wie had dat kunnen voorspellen? Eén inferno is genoeg. Hoe verschrikkelijk de ramp ook is; voor televisieploegen is dit soort klussen de slagroom op de taart. Een welkome afwisseling van knullige Kamervragen en ander klein polderleed.

Zomaar vertrekken als je net bent aangekomen, klinkt als vloeken in de kerk. Nieuws- en achtergondverhalen zijn er hier genoeg. En we hebben het juist zo goed voor elkaar.

Love hotel

In Sendai zijn alle hotels gesloten. We hadden ons voorbreid op een nachtje in de Nissan met zijn vieren. Maar wij hebben een hotel kunnen vinden. Met elektriciteit en stromend water. Het is weliswaar een zogenoemd 'love hotel', maar wie maalt daarom?

In dit soort hotels, die volgens onze tolk worden gerund door de Japanse maffia, kun je een kamer per uur bestellen. De gezellige, luxe kamer met hartjesbehang staat helemaal in het teken van Eros. De kleinebehuisde Japanners nemen hier hun liefjes mee naar toe voor een erotisch uitje.

Als we de receptioniste beloven niet al te luidruchtig door de gangen te gaan lopen, mogen we bij wijze van uitzondering de hele nacht blijven. Nee, inchecken hoeft niet. De klant betaalt per automaat in de kamer. Geen namen alstublieft.

Wie plannen heeft om na de liefdesdaad stiekem het pand uit te sluipen, komt bedrogen uit. De deur wordt centraal vergrendeld. Eerst betalen. Of je moet het veiligheidszegel bovenaan de deur verbreken, maar dan gaan er allerlei toeters en bellen af. Een hele nacht is ongeveer 70 euro. Het is geen geld in crisistijden.

Beleefdheid

In een razend tempo hebben we de ingrediënten voor een redelijk nieuwsverhaal bij elkaar kunnen sprokkelen. Makkelijk gaat dat niet. Japanners laten hun emotie niet graag zien en al helemaal niet aan een buitenlander.

Onze Zweedse tolk, die vloeiend Japans spreekt, heeft zich in de tien jaar dat hij hier is helemaal aan de Japanse beleefdheidscultus aangepast en gaat voorzichtig te werk.

"Je duwt een Japanner niet zomaar een microfoon onder zijn neus", doceert hij. Eerst beleefd buigen, netjes vragen en dan de bijna zekere afwijzing in berusting aanvaarden. Dat schiet niet op.

Bonkige poldercharme

'Geen commentaar' werkt niet op televisie. Ik trek mijn klompen aan en neem de kleine Japanners in een soort tedere houdgreep. Diezelfde beleefdheidscultus gebiedt ze namelijk de buitenlandse barbaar wel te woord te staan. Die weet immers niet beter.

En mijn bedoelingen zijn goed. Dat maak ik wel duidelijk. Ik ben betrokken en niet uit op sensatie. Het gevaar voor voyeurisme ligt namelijk al snel op de loer. We houden het kuis.

De Japanners vallen voor de bonkige poldercharme en storten hun hart uit. De verhalen zijn hartverscheurend. Het landschap aan de kust bij Sendei is omgetoverd tot het decor van een overdreven rampenfilm. Dit zie je alleen in films.

Fotoboek uit de blubber

De Japanse bewoners die alles kwijt zijn, rommelen door het puin op zoek naar persoonlijke zaken. Een soort wanhoopsoffensief om nog iets uit het verleden terug te halen. Opeens hoor ik een man erbarmelijk kreunen. Hij heeft een fotoboek uit de blubber gevist. De tranen springen hem in de ogen. Hij staart naar de foto van zijn buurman.

Ja ja, we mogen het boek filmen. "Dit is een klein wonder, mijn buurman woonde drie kilometer verderop. Dit boek is met de stroom hier aan gespoeld. Zachtjes aait hij met zijn hand over de foto's.

Horrorverhalen

We lopen de opvangcentra in en horen het ene horrorverhaal na het andere. De mensen zijn alles kwijt. Het is maar een klein zinnetje, maar je bevat het pas als je ook daadwerkelijk tussen de puinhopen staat.

Omdat alle restaurants gesloten, eten producer Peter van Halem en cameraman Hans van der Klaauw en ik een maaltje lauwe noedels op straat.

We gaan aan het werk. Monteren op de laptop. Het stukje kunnen we verzenden via file transport protocol (ftp). Leve het internet tijdperk.

Zwetende woordvoerders

En dan volgt de ingelaste persconferentie op de nationale Japanse nieuwszender NHK. De kans op een meltdown van een van de kernreactoren in Fukushima is aanwezig, vertelt een deskundige droogjes.

"Lets get the hell out of here!" zegt onze tolk. Hij kent zijn Japanse pappenheimers. De hele dag hebben we op de radio de gerustellende berichten gehoord dat het koelingssysteem zou zijn gerepareerd. Er zou geen vuiltje meer aan de lucht zijn. En dan nu dit. Het zweet druipt van het gezicht van de woordvoerder op tv.

"Ze hebben geen idee wat er gaat gebeuren," zegt de Zweed, niet bepaald het prototype van een mietje. Bye bye, Love Hotel. Hals over kop pakken we onze spullen in de auto en rijden in het holst van de nacht naar Niigata aan de westkust. Zover mogelijk weg van de krakkemikkige kernreactoren.

De volgende ochtend worden onze bange vermoedens bevestigd. Er is weer een explosie geweest in de kerncentrale. "De straling die is vrijgekomen, is beperkt", zegt de zwaar zwetende woordvoerder op televisie. Wij zijn dan al op weg naar Tokio. Twitteraar RME Roseleaf had het bij het juiste eind: de realiteit is hard.