Kostenramingen WK 2018 ondeugdelijk

De Tweede Kamer kreeg van het kabinet bedragen te horen waar ambtenaren forse bedenkeningen bij hadden.

Financieel drama bespaard

Alle pogingen om het WK naar Nederland en België te halen bleken in december voor niets. Rusland kreeg het WK 2018 te mogen organiseren. Teleurstelling alom, maar Nederland is misschien wel een groot financieel drama bespaard gebleven, want de kostenramingen voor het evenement waren niet heel goed onderbouwd.

'23 tot 46 miljoen euro...'

Zo wilde de wereldvoetbalbond FIFA vrijgesteld worden van belasting. Een extern onderzoeksbureau, dat de kosten en baten van een WK voetbal in Nederland en België onderzocht, becijferde dat de schatkist hierdoor 23 tot 46 miljoen euro aan belastinginkomsten zou mislopen.

...maar maximaal 300 miljoen

De Tweede Kamer kreeg te horen dat de vrijstelling 'maximaal 300 miljoen euro' zou kosten. Dat bedrag kwam van het ministerie van Financiën, maar de ambtenaren daar wisten dat helemaal niet zeker.

Kan ook (veel) hoger'

"Ook voor ons als Fiscaal Financiën was en is het heel erg lastig om op basis van de zeer beperkte informatie van de FIFA waarover wij konden/kunnen beschikken een enigszins adequate raming daarvan te maken", schrijft een ambtenaar in e-mails aan collega's. "Voor het ramen van de fiscale derving [het bedrag aan belastinginkomsten dat de schatkist door de vrijstelling misloopt, red.] hebben we dan ook noodgedwongen heel veel veronderstellingen moeten maken. Met de riemen die ons voor het roeien ter beschikking stonden hebben we een raming gemaakt die uitkomt op 300 miljoen euro aan derving. Dat bedrag zou lager kunnen zijn, maar zeker ook (veel) hoger."

Tot wel 900 miljoen euro

Hoeveel hoger blijkt uit een mailtje van eind februari 2010. Een ambtenaar schijft daarin dat 'de laatste raming van de budgettaire consequenties van de fiscale vrijstelling een bandbreedte laat zien van tussen de 300 en 900 miljoen euro, in plaats van tussen de 23 en 46 miljoen uit het externe onderzoek naar de kosten en baten van een wk voetbal.' De 300 miljoen euro die de tweede kamer als maximum krijgt te horen, zou dus ook heel goed 900 miljoen euro kunnen blijken te zijn.

Dichter bij de werkelijkheid

Hoogleraar Europees Belastingrecht Han Kogels van de Erasmus Universiteit denkt dat 900 miljoen euro dichter bij de werkelijkheid is dan 300 miljoen. De belastingvrijstelling zou zijn voor een periode van 8 jaar en gelden voor alle belastingen, waardoor het bedrag eerder aan de hogere kant van de bandbreedte zou hebben gelegen dan aan de lagere kant.

Ook politiekosten veel hoger

Over de kosten voor de inzet van politie en ME krijgt de kamer een bedrag te horen van 200 miljoen euro. Maar 'een zo goed mogelijke inschatting' van ambtenaren spreekt van 400 tot 600 miljoen euro. Ook dit bedrag krijgt de kamer nooit te horen.

Uitgesteld

Op 16 april 2010 stemt de ministerraad in met de Nederlandse WK-kandidatuur. Het besluit is dan al meerdere malen uitgesteld, omdat Financiën eerst wil weten wat een wk gaat kosten, wie de rekening betaalt en hoe voorkomen kan worden dat de kosten uit de hand lopen.

Geen inzicht in cijfers

Twee weken vóór het besluit schrijft een ambtenaar nog: "vanuit het directoraat generaal rijksbegroting is VWS meerdere malen verzocht om inzicht te geven (1) in de budgettaire consequenties..., (2) een voorstel voor dekking en (3) een bezweringsformule ten aanzien van de kosten. ... Tot op heden heeft VWS ondanks ons aandringen nog een mailtje van eind februari 2010 geen enkel inzicht in cijfers geboden." Dat inzicht is er eigenlijk nooit geweest.

Ministerie: Altijd onzekerheid

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport coördineerde de steun van het kabinet aan de Nederlands-Belgische WK-kandidatuur. In een reactie laat het ministerie weten dat als je je in 2010 kandidaat stelt voor een toernooi dat in 2018 plaatsvindt altijd financiële onzekerheden zijn. Als het gaat om de economische en financiële aspecten zijn er meerdere scénario's mogelijk, aldus het ministerie. Niet één daarvan kan van tevoren claimen de juiste te zijn.

'Altijd transparant geweest'

Volgens het ministerie heeft het vorige kabinet op basis van een extern rapport, waarin juist verschillende scenario's zijn opgenomen, besloten de kandidatuur te steunen. Hierover is het ministerie altijd transparant geweest, stelt het ministerie. De hele gang van zaken rond de WK-kandidatuur wordt nog geëvalueerd. Minister Schippers (VWS) zou dit voorjaar een rapport naar de kamer sturen, maar dat is nog niet gebeurd. De verwachting is dat de evaluatie in september naar de kamer gaat.