Voor de kijker zijn 't vaak dezelfde beelden: politici gehaast op weg naar de informateur, omringd door journalisten. Dat zijn de typische beelden die horen bij het ingewikkelde proces om in 'Nederland coalitieland' tot een nieuw kabinet te komen. Maar op de achtergrond gebeurt meer.

Wat de kijker niet ziet, zijn de 'spionnen' van de Rijksvoorlichtingsdienst. De medewerkers lijken net journalisten, maar stellen geen enkele vraag. Zij noteren de uitspraken van de politici buiten, zodat de informateur exact weet wat er gezegd wordt; strenge controle van het ministerie van Algemene Zaken - waar de RVD onder valt. Zolang ze politici én journalisten niet lastig vallen bij elkaars werk, is er niks aan de hand. Maar vandaag was dat anders.


Ontzettend belangrijk zijn voor de journalisten op het Binnenhof de gesprekjes 'achteraf'. Camera's uit, pennen neer. Op ontspannen toon met politici praten. Over het WK, het zomerweer, de politiek en de formatie in het bijzonder. Handig voor analyses en om inzicht te krijgen in het schimmige spel dat de formatie soms kan zijn. Maar de RVD blijft stug doorschrijven; ook tijdens die gesprekjes 'achteraf'. Ook als politici aangeven dat ze even ontspannen staan te keuvelen. Ook als ze aangeven dat ze niet geciteerd willen worden. En dat levert soms een pijnlijke discussie op.

Politicus: "Pardon, maar waarom staat u te schrijven?"

RVD'er: "Ik ben van de Rijksvoorlichtingsdienst. Ik mag schrijven wat ik wil."

Politicus: "Maar als u blijft schrijven, moet ik op mijn woorden letten. Dan houdt dit achtergrondgesprek hier nu op."

De RVD'er zwijgt. Journalisten bemoeien zich met het gesprek. De kans op een achtergrondgesprek met de politicus is verkeken. De RVD'er vindt dat als journalisten perse achtergrondgesprekjes willen voeren "maar naar Nieuwspoort moeten gaan". Voor alle duidelijkheid: Nieuwspoort is een sociëteit in het Tweede Kamer-gebouw waar politici en journalisten elkaar ontmoeten.

Het lijkt een kleinigheid in de dagelijkse gang van zaken op het Binnenhof. Maar 't geeft aan hoe strikt de Rijksvoorlichtingsdienst omgaat, zowel met politici als journalisten. En dat daardoor journalisten af en toe belemmerd worden in hun werk. Nouja, belemmerd… Uiteindelijk lopen we gewoon een blokje om met de desbetreffende politicus. Het Binnenhof is gelukkig groot genoeg om de RVD te ontwijken. En je komt ze overal tegen, die spionnen. Ook bij het einde van de ministerraad, als alle bewindspersonen naar buiten komen. Ze noteren alle uitspraken van ministers voor de premier, zodat Balkenende later in zijn persconferentie niet geconfronteerd wordt met onverwachte uitspraken. Protesteren heeft ook weinig zin: iedereen is vrij om aantekeningen te maken. Maar het is een kwestie van fatsoen en beleefdheid als een geïnterviewde je uitdrukkelijk vraagt om niks op te schrijven, je de pen ook laat liggen.

Dus als u de komende weken het vertrouwde beeld van gehaaste politici en opgewonden journalisten ziet, weet dat er misschien een spion in de buurt is.

Fons Lambie
politiek verslaggever RTL Nieuws