Onder de pet van premier Balkenende

Aan de fatale brand op het Catshuis herinnert een speciale gedenktegel. "Elke keer als ik langs die tegel loop, doet het ook mij pijn", memoreerde premier Balkenende vorig jaar. Dat zei de minister-president in een spoeddebat over de omstreden strafrechtelijke afwikkeling van die brand. En, in datzelfde emotionele en moreel beladen debat: "Het kabinet komt voortdurend in de positie de eigen onschuld te moeten tonen. 


Vijf jaar na de dood van schilder Aart de Lijster, die een vrouw en twee kinderen naliet, lijkt het erop dat die overheid – ook het ministerie van de premier - zich schuldig heeft gemaakt aan regelrechte obstructie van de rechtsgang. Na vijf jaar van indringende vragen: van de weduwe, van rechters, van de Tweede Kamer. Na jaren van onderzoek en onthullingen door RTL Nieuws. En nu duikt in het vertrouwelijk onderzoek van de Rijksrecherche naar de Catshuis-affaire voor het eerst keihard papieren bewijs op voor een on-Nederlandse cover-up rond het Catshuis.

Het zijn Belgische toestanden. Er is in de strafzaak informatie niet gegeven aan het Openbaar Ministerie; diezelfde informatie is achtergehouden voor de weduwe, en verzwegen voor het schildersbedrijf dat werd veroordeeld voor het gebruik van thinner. Waar komt die informatie op neer? Dat het Catshuis extreem brandgevaarlijk was, dat de overheid verzuimde een vergunning te regelen, dat de wandbekleding de vuurzee razendsnel heeft aangewakkerd  -de overheid was mogelijk dus medeverantwoordelijk voor een tragisch ongeval.

Deze zeer belastende informatie is onder de pet gehouden. Doelbewust. Opgeborgen in de kluis van Landsadvocaat, zodat niemand het ooit zou weten, en wel om één reden: het was politiek te gevoelig. Pardon? Notulen van overleg met topambtenaren die verdraaid goed wisten hoe belastend dit TNO-rapport was: de schilder had het ongeluk mogelijk kunnen overleven.

Uit vertrouwelijke e-mails van het ministerie van VROM blijkt dat betrokkenen akelig goed wisten wat ze deden: de zaak beduvelen.  En terwijl premier Balkenende iedereen die wat wist opriep dat te melden aan de Rijksrecherche, wilde zijn eigen landsadvocaat  en zijn eigen ambtenaren de Catshuisdossiers niet aan de Rijksrecherche geven. Het is de onthutsende, voorlopige apotheose in een pijnlijk dossier.

Het maakt het ook moeilijk een andere uitkomst van het onderzoek van de Rijksrecherche te accepteren. Die is dat 'niet aantoonbaar' is dat ambtenaren van tevoren wisten dat door de schilder het verboden middel thinner zou worden gebruikt.  De weduwe geloofde niet dat haar man op eigen houtje handelde bij de renovatie van het Catshuis, de rechter geloofde er ook geen snars van.

Nu blijkt dat alle opsporingsambtenaren van de Arbeidsinspectie en de Koninklijke Marechaussee onze eigen overheid in hun hart ook niet vertrouwden: "Veel van degenen die het strafrechtelijk onderzoek in 2004 hebben uitgevoerd, hebben ook de indruk dat er wetenschap bij ambtenaren geweest moet zijn; niemand heeft dat gevoel echter destijds met feiten kunnen onderbouwen", zo concludeert het Openbaar Ministerie nu.

RTL Nieuws publiceerde eerder over de beschuldigingen van Haagse bronnen en klokkenluiders dat de Arbeidsinspectie serieuze aanwijzingen had dat ambtenaren medeschuldig waren aan het gebruik van thinner, en dat de top van het ministerie van Sociale Zaken in een vertrouwelijk document is gevraagd of wel of geen strafvervolging tegen ambtenaren moest worden ingesteld. Het College van procureurs-generaal concludeert nu dat 'niet is gebleken' dat dat document heeft bestaan.

In een rechtszaak van RTL Nieuws hebben de oud-bewindslieden De Geus en Van Hoof en hun oud-topambtenaar eensluidend en officieel verklaard dat zij zich zo'n memo 'niet kunnen herinneren' . Alleen de voormalige baas van de Arbeidsinspectie zegt in een afwijkende verklaring dat hij zijn bazen steeds heeft geïnformeerd…

Als in Nederland politiek gevoelige dossiers kunnen worden weggemoffeld door topambtenaren, wie mogen we dan nog geloven? Wat voor  onfrisse waarheden zitten er nog meer in de kluis van de Landsadvocaat? En, belangrijker voor nu: wie wist wat op welk moment? Wisten ministers? Welke? Spraken zij erover? Wist de minister-president? Of kan niemand zich meer iets herinneren? Straks zal vanuit de Tweede Kamer ongetwijfeld de roep klinken om sancties tegen betrokken ambtenaren. En wellicht tegen de Landsadvocaat. Maar de meest indringende vraag is: als zoiets als de integriteit en geloofwaardigheid van de overheid, ónze overheid, op het spel staat, wat betekent dan politieke verantwoordelijkheid? Sorry zeggen?   

 Pieter Klein