Operatie Homerus: het falen van De Nederlandsche Bank

Wie zich verdiept in de ondergang van DSB, concludeert dat de waarheid veel gezichten heeft. Er was een omstreden bank, er waren omstreden praktijken, en omstreden benoemingen - maar er zijn ook ernstige vragen over de manier waarop de bestuurlijke elite optrad. Of naliet op te treden. Of niet meer kon, of wilde ingrijpen toen de DSB-trein eenmaal richting faillissement denderde.

Onze economie-collega’s René Lukassen en Perry Feenstra reconstrueerden de affaire en stuitten op opmerkelijke documenten. RTL Nieuws publiceert sommige van die vertrouwelijke stukken van De Nederlandsche Bank (DNB), die nu eens niet Dirk Scheringa, maar de handel en wandel van de toezichthouder zelf in de schijnwerpers zetten. Homerus, heette de geheime operatie bij DNB, die van DSB een keurige bank moest maken. Homerus, naar de blinde Griekse dichter. Een jarenlange operatie van dé toezichthouder, en we weten allemaal hoe die eindigde – met het omvallen van een bank.

Nauwgezet wordt aangetoond hoe DNB al jaren (sinds 2007) van de hoed en de rand wist als het ging om de DSB-problemen. Blind was DNB dus niet. Maar als puntje bij paaltje komt grijpt de toezichthouder niet in. Tot na de zomer. Dan dreigt DNB met 'formele maatregelen'. Ruim een week voor het aanvragen van de noodregelingbij de rechtbank – het faillissement – wilde DNB een onvrijwillige exit van Dirk Scheringa forceren, zo blijkt uit de legal opinion , die topjuristen van Nauta Dutilh opstelden voor DNB. Zaterdagnacht, van 3 op 4 oktober, om 01.57 uur.

Nauta Dutilh stelt dat het linksom of rechtsom elimineren van DS (Dirk Scheringa) 'grote procesrisico’s' met zich meebrengt. De juristen benaderen de kwestie vooral te vanuit het perspectief van DNB, en de vrees voor 'grote reputatie- en aansprakelijkheidsricico’s' voor Wellink c.s.. Gevreesd werd dat ingrijpen geen stand zou houden voor de rechter… En, zeer opmerkelijk, in dit document valt tot driemaal toe de term noodregeling, 7 dagen voor de gang naar de rechter.

Ja, de omstreden bankrun-oproep van Pieter Lakeman begon z’n werk al te doen. Maar zou Nauta Dutilh die nacht zelf hebben verzonnen dat sprake was van een 'dreigende noodregeling'? Waarom noemt men als een van de voordelen van het aan de kant zetten van Scheringa: "DNB treedt aantoonbaar op in poging noodregeling af te wenden en voorkomt daarmee mogelijk verwijt dat niet als redelijk toezichthouder is gehandeld."?



En, nog intrigerender, wat betekent de formulering dat moet worden bezien of een vertrek van Scheringa desnoods 'in een noodregeling geforceerd kan worden'? Staat hier wat er staat? Als in dat weekeinde van 3 en 4 oktober de noodregeling al boven de markt hing, welke bestuurlijk verantwoordelijken wisten daar dan van? Wist DNB-president Nout Wellink? Wist minister van Financiën Wouter Bos? En wanneer? Gaf iemand leiding aan dit precaire en complexe proces?  Is er verzuimd om eerst een vangnet bij de banken te spannen, vóórdat de trein ging rijden? Of klopt de waarneming van goed ingevoerde Haagse insiders dat er no way out was toen het spel eenmaal op de wagen was? En heeft Scheringa niet helemaal ongelijk met z’n verwijt dat DSB kapot is gemaakt? En wat zegt dat dan over de kwaliteit van het toezicht? Straks zal uit het onafhankelijk onderzoek blijken dat de kwestie van verantwoordelijkheid net zo’n veelkoppig monster is als de waarheid. Iedereen is verantwoordelijk, en dus neemt niemand verantwoordelijkheid.  

Pieter Klein