Hele interview met koningin Beatrix

Koningin Beatrix heeft het ambt van koning in de praktijk heel anders ervaren dan ze zich tot 25 jaar geleden had voorgesteld. Het is veel eenzamer dan ze had gedacht. Dat zei ze in het programma van NOS Actueel ter gelegenheid van haar zilveren jubileum.

"Als je er dan opeens voorstaat en het begint echt reëel te worden, dan blijkt het toch heel anders te zijn -de praktijk dan- dan je hebt voorgesteld. Vooral denk ik dat je je verkijkt op hoe eenzaam het is'', aldus de vorstin teggen hoogleraar rechtsfilosofie Dorien Pessers. Beatrix verwees vooral naar het alleen nemen van beslissingen.

Een van de moeilijke kanten van haar ambt vindt ze 'dat je altijd beschikbaar moet zijn, het is nooit door iemand anders over te nemen'. Al valt het in de praktijk misschien nog wel mee, het is de idee van het altijd maar beschikbaar moeten zijn, dat voelt als een last, aldus de vorstin. Ze voelt zich in haar werk wel 'gesteund door mijn geloof'.

Als koningin moet ze een onpartijdige houding aannemen "en dat wil niet zeggen dat je neutraal bent. Maar het is een uitgangspunt in benadering van je werk, van mensen''. Ze heeft veel baat gehad bij een tip van haar overleden collega Boudewijn van België, die naar een gevangenis ging en niet wilde weten wat de gedetineerden hadden gedaan. "Want zei hij, dan word ik beïnvloed door waarvoor ze gestraft zijn.''

Ook koningin Beatrix heeft geconstateerd dat Nederland heel erg is veranderd: "De verandering is het enige wat constant is. Het is zaak alert te blijven. Toen ik zo in het begin van de jaren 80 begon, mocht men het woord kwaliteit bijna niet noemen, dat was elitair, dat was verkeerd. Langzamerhand is men toch gaan inzien dat het wel erg belangrijk is om eisen te stellen aan alle aspecten van de samenleving. Voor mij betekent kwaliteit dat je het beste geeft'', aldus Beatrix, niet dat mensen boven hun kunnen uit moeten worden geforceerd.

Het is er in de afgelopen 25 jaar niet allemaal prettiger op geworden, vindt de koningin: "Met name ook de verharding. Alles gaat sneller. Het is oppervlakkiger. Het materialisme, daar ligt een groot accent op. Soms vind ik het wel jammer dat mensen ook in de omgang met elkaar zoveel grover zijn en het taalgebruik is er echt niet op vooruit gegaan.''

Beatrix klaagde verder over de 'doorgeschoten individualisering'. Bepaalde eigenschappen ziet ze minder en dat lijkt ze jammer te vinden: "Ik geloof dat een deel van onze nuchterheid, de soberheid en de matigheid, die toch hoorden bij het Nederlandse karakter, dat die minder zichtbaar zijn.'' De jubilaris gelooft dat "we met onderstromen in onze samenleving nog helemaal niet klaar zijn''. "De veranderingen gaan soms erg snel. Ik geloof dat een heleboel mensen daar toch meer moeite mee hebben dan ze misschien zullen toegeven.''

De koningin denkt dat tolerantie iets is dat een mens moet aanleren: "Het is wel iets wat niet zozeer in jezelf zit. Je leert het je kinderen, je probeert jezelf ook steeds weer voor te houden hoe belangrijk het is om tolerant te zijn.'' Vroeger gold tolerantie hier binnen het Christendom. ,,Tegenwoordig denk ik, dat we dat begrip uit moeten breiden naar andere godsdiensten.''

Beatrix heeft wel vertrouwen in de Nederlanders. "We hebben een sterke samenleving. We hebben au-fond ook een hele gezonde samenleving. Ik denk dat we op den duur wel een... het zal wel een n¡euw evenwicht zijn dat we moeten proberen te vinden.''

Koningin Beatrix heeft de afgelopen jaren veel opgetrokken met slachtoffers van de rampen die ons land troffen. "Ik geloof niet dat je kunt troosten'', zei ze nu. "Troost is heel moeilijk te geven, maar je kan je medeleven zo goed mogelijk, denk ik, proberen te tonen.''

Over de staatsrechtelijke kant van haar werk vertelde ze onder meer: "Of ik het eens ben met een wet of niet, dat doet eigenlijk niet ter zake. Als ik mijn handtekening zet onder een wet, dan betekent dat eigenlijk niet of ik het ermee eens ben of niet, maar of het ordentelijk tot stand is gekomen.''

Hoe de monarchie in het licht van de Europese eenwording er uit zal zien, daarvan heeft Beatrix 'geen idee'. Het kan worden afgeschaft, het kan net zo goed meer nog een symbool worden van de eigen identiteit van een land, overwoog ze in het jubileumprogramma.