Het CDA-partijbestuur blijft bij de voordracht van Jan Peter Balkenende als kandidaat lijsttrekker voor de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni.a.s.. Maar de mededeling van Balkenende dat hij voor het premierschap gaat en niet in de Kamer wil gaan zitten, heeft binnen en buiten het CDA bij veel mensen op zijn minst de wenkbrauwen doen fronsen.  Staatsrechtgeleerden keuren deze stelling af. Maar ook CDA-partijvoorzitter Peter van Heeswijk heeft duidelijk moeite met het verdedigen van de opstelling van Balkenende. Zie het gedraai van Van Heeswijk in gesprek met Frits Wester gisteravond na de partijbestuursvergadering. 

Het heeft echt maar heel weinig gescheeld of het kabinet-Balkenende IV was deze week gevallen. Nog nooit eerder in deze kabinetsperiode heeft het voortbestaan van de coalitie aan zo'n dunne zijden draad gehangen. Alleen door afstand te nemen van zijn eigen woorden - maar dat duurde wel erg lang, 29 uur in totaal - kon Balkenende de val van zijn kabinet voorkomen.

De Volkskrant schreef deze week: "Het grootste risico voor Jan Peter Balkenende is hijzelf". Een rake constatering. Want dat de premier het moeilijk zou krijgen met de uitkomsten van het Irak-rapport, was meteen al duidelijk. Maar dat hij het zó moeilijk zou krijgen, was onverwacht en geheel en al aan zichzelf te wijten. Ten overstaan en tot verbijstering van een kleine honderd journalisten boorde Balkenende in een persconferentie de belangrijkste conclusies van de commissie-Davids de grond in, nadat hij diezelfde commissie eerst de hemel in had geprezen. Je moet wel van hele goeden huize komen om Willibrord Davids, ooit de hoogste rechter van Nederland en alom gerespecteerd om zijn wijsheid en deskundigheid, op zo'n manier af te serveren. En van zulke goeden huize komt de premier niet.  

De persconferentie van Balkenende was ongepast. Niet alleen omdat hij Davids desavoueerde, maar vooral omdat hij niet als premier van het hele kabinet sprak maar als leider van het CDA dat in 2003 naar eer en geweten toch zo'n weloverwogen besluit had genomen om de inval in Irak te steunen. Balkenende bleef erbij dat er een juridisch mandaat was om de oorlog te beginnen. Dat vond hij zeven jaar geleden; dat vindt hij nog steeds. Dat schoot bij de Partij van de Arbeid, die de inval altijd al onrechtmatig vond, in het verkeerde keelgat . En dus vond Mariëtte Hamer, fractievoorzitter van de PvdA, dat Balkenende zijn woorden moest terugnemen, omdat hij niet had gesproken namens het hele kabinet.  

Het is opmerkelijk dat het CDA aan die eis van de PvdA uiteindelijk en schoorvoetend tegemoet kwam. We zijn van het CDA immers niet gewend dat die partij - nog altijd van mening dat zij, en zij alleen, dit land besturen - zo openlijk toegeeft aan eisen van een andere, kleinere partij. Maar het CDA kon niet anders. "We hebben geen tijd voor een crisis", verklaarde Balkenende zijn knieval voor de PvdA. Alles beter dan de val van het kabinet.  

Maar blij zijn ze niet bij het CDA. Ze begrijpen er niets van dat Hamer de boel op de spits dreef. Dat was in de ogen van de christen-democraten niet nodig geweest. En ze verwijten de fractievoorzitter van de PvdA dat zij de publiciteit zocht en openlijk eiste dat Balkenende zijn woorden zou inslikken. Het had wel wat chiquer gekund, vinden ze bij het CDA. Hamer had haar bezwaren intern moeten uiten en daar - zonder druk van de media - een oplossing moeten vinden.  

De val van het kabinet is weliswaar voorkomen, maar de aangerichte schade is zeker nog niet hersteld. Het onderlinge vertrouwen binnen de coalitie heeft opnieuw een deuk opgelopen. En de boosheid bij het CDA is nog niet weg. De PvdA zal terug moeten betalen voor de deuk die het CDA heeft opgelopen. Op welke manier is nog de vraag. Maar er zijn genoeg heikele onderwerpen, waar CDA en PvdA nog altijd lijnrecht tegenover elkaar staan; denk aan Uruzgan, denk aan de komende bezuinigingen. Op een van die punten zal de PvdA door de bocht moeten om het CDA genoegdoening te schenken. De volgende crisis is alweer in zicht.... 

Jos Heymans,
politiek verslaggever RTL Nieuws

VVD-leider Mark Rutte is door zijn collega's in de Tweede Kamer uitgeroepen tot Politicus van het Jaar. Hulde en gefeliciteerd. Rutte heeft zich inderdaad uit een diep dal omhoog geworsteld en is er in geslaagd om zijn partij weer op de kaart te zetten. Rutte kenmerkte zich daarbij door een ongekend van nature gegeven optimisme, waaraan hij politieke inhoud en discipline in zijn fractie wist te koppelen. Zowaar geen geringe prestatie voor een politicus die lange tijd op een zeer wankele interne machtsbasis moest opereren. De lof van zijn collega's is dan ook niet alleen sympathiek maar ook terecht.  

Maar wat stelt het nu allemaal voor, Politicus van het Jaar? Weinig, bar weinig. Natuurlijk het wordt vermeld op teletekst, een stukje in de krant, wellicht een berichtje op televisie, maar de titel zelf is de afgelopen jaren behoorlijk gedevalueerd. Want naast Mark Rutte krijgen we er de komende dagen nog een paar. Want Rutte is gekozen door zijn collega's, aanstaande zondag wordt bekend wie de parlementaire pers tot Politicus van het Jaar kiest en ook wordt de titel vergeven door de burgers in een door het programma Een Vandaag uitgeschreven poll. Kortom, we hebben straks drie Politicussen van het Jaar, tenzij iemand de "dubbel" wint.  

Het is net als met de wereldkampioen boksen, daar zijn er ook meerdere van omdat iedere bond zijn eigen titel vergeeft. Maar wie is nou echt de sterkste? En wie is nou echt de Politicus van het Jaar? Heel simpel dat is degene die straks de verkiezingen wint. Dan pas weten wie als beste uit de bus komt. Wat al die andere titels betreft, zij komen voort uit een leuk maar wel wat incestueus gezelschapsspel op het Binnenhof. Op zich niets mis mee, zolang je het niet te serieus neemt. Maar Mark gefeliciteerd hoor!  

Frits Wester, politiek verslaggever RTL Nieuws

We wisten het al een paar dagen: Neelie Kroes mocht opnieuw Eurocommissaris worden, deze keer met de portefeuille ICT en Telecom. Politiek Den Haag reageerde enthousiast, vooral omdat premier Balkenende zijn persoonlijke voorkeur om een CDA-partijgenoot naar Brussel te sturen liet varen en VVD-politica Neelie Kroes opnieuw voordroeg.

Maar zo ruimhartig was Balkenende natuurlijk niet. Hij had geen keus. Balkenende werd van twee kanten belaagd: voorzitter Barroso van de Europese Commissie drong sterk aan op de herbenoeming van Kroes met als dreigement dat Nederland anders een veel minder zware portefeuille zou krijgen. En de Tweede Kamer was een fors gesteunde campagne gestart om de VVD-ster opnieuw benoemd te krijgen.  

Maar de tevredenheid over de persoon van Kroes maakte al snel plaats voor teleurstelling over de post die haar is toebedeeld, ICT en Telecom. Die zou beduidend minder zwaar zijn als haar vorige portefeuille, mededinging. En toen ook nog eens de Belgische politicus Karel de Gucht de zware portefeuille Handel kreeg, waren de rapen gaar. België won op alle fronten. Eerst met Herman van Rompuy die ten koste van Balkenende de eerste president van Europa werd, en nu met De Gucht met een zwaardere portefeuille in de Europese Commissie. Nederland – België: 0-2 .  

Toch is die sombere Nederlandse stemming niet terecht. De portefeuille Digitale Agenda, zoals de post van Neelie Kroes officieel heet, is helemaal niet zo licht als de pessimisten willen doen geloven. Ze gaat zich intensief bezighouden met alles wat te maken heeft met internet, digitale televisie en (mobiele) telefonie. Zaken die dicht bij de burgers staan. En op die terreinen valt nog heel wat te winnen.

Denk aan het omlaag brengen van mobiele telefoonkosten, ook sms, in het buitenland; aan meer concurrentie tussen providers wat tot prijsverlaging zal leiden. Misschien niet zo zwaar als de portefeuille Economische Zaken, maar omdat internet en telefonie allemaal economische aangelegenheden zijn, krijgt Kroes een stevige vinger in de pap.

Bovendien, welke post Kroes ook zou hebben, ze zal er altijd in slagen om er een zware portefeuille van te maken.   En Neelie wordt bovendien een van de vice-voorzitters van de Europese Commissie. En dat kan Karel de Gucht niet zeggen.    

Jos Heymans, Politiek verslaggever RTL Nieuws    

Als je iets wilt, moet je dat vooral niet laten weten. Een motto dat in de gewone mensenwereld als volslagen idioot wordt ervaren, maar in de politiek juist een leidraad is voor succes. Premier Balkenende beheerst dat spel uitstekend. Al maanden lang laat hij niet weten dat hij de eerste president van Europa wil worden. Immers, wat niet weet, wat niet deert. En mocht iemand op het ongelukkige idee komen dat je die ambitie wel hebt, dan zeg je gewoon dat je geen kandidaat bent. Klaar.

Voorwaarde voor het succes van deze tactiek is dat het allemaal niet te lang duurt. Met de eerste ontkenning kom je nog wel weg, de tweede wordt lastiger, bij de derde raak je geïrriteerd en bij de vierde en volgende ontkenningen ga je  andere teksten verzinnen. En vervolgens word je niet meer geloofd. En dat overkomt Balkenende nu, alleen maar omdat de Europese regeringsleiders er veel te lang over doen om de nieuwe baantjes in te vullen. De tijd speelt de premier parten.

Hoe is Balkenende in dat lastige parket terecht gekomen, in de spagaat waar hij kennelijk niet meer uit komt?  Het begon al maanden geleden toen vice-premier Bos tegen Nederlandse journalisten in Brussel zei dat Balkenende een geschikte kandidaat zou zijn om de eerste president van Europa te worden. De ontkenning van de premier leek afdoende; er werd niet meer over gepraat. Maar in september, bij de algemene politieke beschouwingen, kwam het onderwerp opnieuw aan de orde. Balkenende deed het af als flauwekul.

Vanaf dat moment werd de premier constant achtervolgd met vragen over zijn eventuele vertrek. Er deden zich ook, pech voor Balkenende, talloze momenten voor die de vraag rechtvaardigden. Toen Ierland in een referendum alsnog akkoord ging met het Verdrag van Lissabon, toen de Poolse president het verdrag ratificeerde, toen de Tsjechische president als laatste bereid was zijn handtekening te zetten, toen de Europese regeringsleiders twee weken geleden voor het eerst over de verdeling van de baantjes spraken, toen andere namen werden genoemd, toen het Zweeds voorzitterschap met consultaties begon. Allemaal momenten, waarop de vraag aan Balkenende relevant was.  

Aanvankelijk deed Balkenende wat de tactiek voorschrijft, zeggen dat je geen kandidaat bent. Toen dat niet hielp, voegde hij eraan toe dat hij niet benaderd was. Maar het was te mager, te dun. Wat ontbrak, was de garantie van Balkenende dat hij in Den Haag zou blijven, dat hij niet beschikbaar was voor Brussel. Maar die woorden kreeg de premier niet over zijn lippen. En dus nam iedereen aan dat Balkenende wel degelijk de ambitie heeft om Europees president te worden.  

En daarom heeft Balkenende nu een probleem. Mocht hij alsnog de baan in Brussel krijgen, dan wordt hem verweten dat hij niet eerlijk is geweest, dat hij de illusie heeft gecreëerd dat hij geen belangstelling had voor de Brusselse topfunctie. En wordt hij het niet, dan heeft hij in de ogen van parlement, pers en publiek een pijnlijke nederlaag geleden. En dat was nu juist wat Balkenende koste wat kost had willen voorkomen.

Jos Heymans, politiek verslaggever RTL Nieuws

Forse kritiek geven op het beleid van minister André Rouvoet voor Jeugd en Gezin; de oppositiepartijen in de Tweede Kamer zijn er zeer bedreven in. Bij elk incident staan ze te springen om de minister een gebrek aan daadkracht te verwijten.

Is er een puber die in pak ‘m beet Oldenzaal van school is getrapt, door zijn ouders uit huis is gezet, met zijn vriendjes drugs en alcohol gebruikt, weigert om naar een zorginstelling te gaan en daardoor op een wachtlijst terechtkomt? Het is de schuld van Rouvoet, zal de oppositie in koor verkondigen.  

Als iedereen kritiek heeft op de minister, val je niet zo snel meer op als Kamerlid. Dus moet je een stap verder gaan om alsnog aandacht voor je klaagzang te krijgen.

Ineke Dezentjé Hamming van de VVD doet dat door nóg feller te worden, en het beleid van Rouvoet te pas en te onpas als ‘droevig’ te betitelen. En SP’er Marianne Langkamp zet het werk van de minister in de afgelopen twee-en-een-half jaar gretig neer als ‘gerommel in de marge’. 

Tofik Dibi van GroenLinks spande echter de kroon, deze week bij het Jeugd en Gezin-begrotingsdebat. Hij noemde Rouvoet een ‘Popeye zonder spinazie’, en een ‘minister met ingezakte spierballen’.   Dibi wilde Rouvoet zelfs een pot spinazie aanbieden, maar daar stak Kamervoorzitter Gerdi Verbeet een stokje voor. Dibi moest de spinazie zelf maar opeten, oordeelde ze.

Het zal Dibi een zorg zijn dat hij de spinazie niet aan Rouvoet mocht overhandigen. Hij had zich met zijn ludieke actie weer eens in de kijker gespeeld.

Het was voor de minister een zwaar debat waarin hij veel te verstouwen kreeg, maar geen spinazie. Al die kritiek neemt hij voor lief, zei hij erna. Rouvoet wil gewoon verder gaan met zijn werk, sprak hij kordaat. Het is aan hem om te bewijzen dat hij een sterke minister is, en geen Popeye met ingezakte spierballen.  

Pim Sedee
Politiek verslaggever