12 november / week 45: Kamer heeft nog geen tijd voor het edele handwerk

Wie dacht dat met het aantreden van het nieuwe kabinet een periode van normaal-doen zou zijn aangebroken, heeft zich deze week deerlijk vergist. Nog steeds beleeft politiek Den Haag de ene hype na de andere. Dat is sinds begin van dit jaar, sinds de val van het vierde kabinet-Balkenende, schering en inslag: de voor CDA en SP dramatische uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen met als gevolg het vertrek van Agnes Kant, het plotselinge terugtreden van Wouter Bos, de komst van Job Cohen, het aftreden van Jack de Vries, de complexe verkiezingsuitslag, de moeizame formatie, crises in het CDA, het vertrek van Ab Klink. Het leek allemaal achter de rug met de komst van het kabinet-Rutte. Eindelijk weer een missionair kabinet dat zaken kan doen; het parlement kan weer als vanouds aan de slag, het edele handwerk oppakken.
Zo begon de week ook. Tot de kerst is de Kamer druk bezig met de behandeling van de begrotingen van de ministeries. Dat is veel werk; tijd voor rumoer is er niet. Het parlement behandelde deze week de begrotingen van Volksgezondheid en van Onderwijs zonder veel politiek vuurwerk. Het enige dat een beetje opviel, was het eerste optreden van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten, de volstrekt onbekende vrouw, die meteen in opspraak kwam door haar dubbele nationaliteit. Veldhuijzen is arts, gespecialiseerd in ouderenzorg. Om die reden wilde CDA-voorman Maxime Verhagen haar op Volksgezondheid. Maar van politiek heeft zij nog weinig kaas gegeten. Hoewel de Kamer haar bij haar eerste politieke optreden tamelijk mild behandelde en niet al te lastige vragen stelde, kwam ze niet uit de verf. Haar dossierkennis is nog beperkt, veel vragen kon zij niet beantwoorden: 'Dat ga ik uitzoeken', 'daar krijgt u morgen antwoord op', 'dat zou ik echt niet weten, ik stuur u wel een brief.' Veel verder kwam de bewindsvrouw niet.
Haar optreden bleef publicitair op de achtergrond door de rel rond het PVV-Kamerlid Eric Lucassen. Die werd eerst beticht van intimidatie en bedreiging van buurtbewoners, maar dat kon de PVV nog een beetje op de lange baan schuiven door een intern onderzoek aan te kondigen. Donderdag kwam Lucassen opnieuw in het nieuws, omdat hij wegens ontucht is veroordeeld door de militaire rechtbank en dat feit had verzwegen bij zijn sollicitatie naar het Kamerlidmaatschap van de PVV. Voor Wilders, die een bloedhekel heeft aan gedoe, komt de publiciteit uiterst ongelegen. Hij heeft zijn handen al vol aan Hero Brinkman, die volgende week komt met zijn lang geleden aangekondigde voorstellen om de partij te democratiseren - een gruwel voor Wilders - en aan het Kamerlid Marcial Hernandez, die mogelijk wordt vervolgd voor het uitdelen van een kopstoot in de kroeg.
Maar de affaire-Lucassen is niet alleen een probleem voor Wilders; de hele tweede Kamer en het voltallige kabinet kijken met argusogen naar de ontwikkelingen. Als Wilders Lucassen uit de fractie zet en de man zijn zetel weigert af te staan, dan is het kabinet zijn meerderheid kwijt. De PVV houdt dan nog 23 zetels over; de coalitie daalt van 76 naar 75 zetels. Weg meerderheid. Rutte moet er niet aan denken en benadrukt dat het hier om een interne PVV-gelegenheid gaat; het past hem niet daar een oordeel over te hebben. Maar ondertussen houdt Rutte wel nauw contact met Wilders om te weten of zijn kabinet al na drie weken in grote problemen komt.
Nog niet zo lang geleden, midden in de formatie, riep Wilders uit dat zijn partij uitermate stabiel is. VVD en CDA konden op hem rekenen. Het is de vraag of dat nog zo is.

© RTL Nieuws.nl

Formatiedagboek

Eerder hield Jos Heymans een formatiedagboek bij

4 april 2011

Libische nachtmerries

Het kabinet wordt de laatste weken geteisterd door Libische nachtmerries: de mislukte evacuatie van een Nederlander uit Sirte, inclusief het verlies van een stokoude Lynx-helikopter, het gestuntel van minister Hillen van Defensie over deze kwestie, de Nederlandse deelname aan de NAVO-acties voor handhaving van het wapenembargo en het vliegverbod en het verlies van de steun van GroenLinks voor die deelname. Pijnlijk was vooral de kabinetsverklaring over de mislukte evacuatie. Eerst waren de antwoorden allesbehalve voldoende; vervolgens bleek de MIVD niet over informatie over Sirte te beschikken (waardoor de helikopter op de meest ongelukkige plek landde, naast een paleis van Khadaffi met tientallen bewakers) en om het politieke leven van Hillen te redden moesten Rutte, Rosenthal en Hillen tijdens het Kamerdebat over deze kwestie diep door het stof.
Voor premier Rutte eindigde het debat onaangenamer dan de bedoeling was. Met excuses en de erkenning dat er fouten waren gemaakt, hoopte hij de Tweede Kamer tot bedaren te brengen. Dat lukte aanvankelijk, vooral toen Rutte opmerkte dat toekomstige evacuaties nooit meer op deze wijze zouden worden uitgevoerd. Voor PvdA-woordvoerder Frans Timmermans was dat bijna voldoende. Hij wilde ook nog even weten of dat betekende dat Rutte erkende dat het kabinet een verkeerde beslissing had genomen. En dat ging de minister-president net een stapje te ver: "Ik heb al gezegd dat er fouten zijn gemaakt en dat het volgende keer anders gaat. Maar nu eist u ook nog dat ik toegeef dat er een verkeerde beslissing is genomen. Dat ga ik niet doen." En prompt volgde er een motie (PvdA, SP, D66, GroenLinks, Partij voor de Dieren), die het weliswaar niet haalde maar die bij Rutte c.s. toch een uiterst onbevredigend gevoel naliet. Met een kleine toezegging – maar het was al nacht en de premier was moe – had Rutte deze beschadiging van het kabinet kunnen voorkomen.
Eerder leek Rutte de Libische kwestie volledig onder controle te hebben. Hij wilde alleen in NAVO-verband meedoen aan de strafmaatregelen tegen Libië waarin de Kamer hem steunde, droeg een belangrijk steentje bij om de lidstaten op één lijn te krijgen en werd op het Élysée, het presidentiële paleis in Parijs, uitgenodigd voor een bespreking over Libië met wereldleiders als Sarkozy, Cameron, Merkel en Hillary Clinton. Typisch Rutte: terwijl alle kopstukken zich per luxe auto op het voorplein van het paleis laten afzetten, wandelt de Nederlandse premier in z'n eentje naar de ingang. Hij houdt niet van overdreven gedoe. Ook na afloop verlaat Rutte het paleis – in tegenstelling tot alle anderen - niet via de hoofdingang maar via een zijdeur om achter tientallen journalisten langs (ze herkenden hem niet!) op zoek te gaan naar de wachtende camera's van NOS en RTL: "Ik ben niet de woordvoerder van de Fransen, Britten en Amerikanen, maar ze beginnen vandaag wel met het bombarderen van de militaire stellingen van Khadaffi."
Het ging Rutte ook voor de wind, toen zijn kabinet op zijn aanraden besloot tot deelname aan de handhaving van het wapenembargo. Een grotere meerderheid dan verwacht (alleen PVV, SP en Partij voor de Dieren stemden tegen) steunde het kabinetsvoorstel. En toen het kabinet een week later besloot ook mee te doen aan de handhaving van het vliegverbod, rekende Rutte opnieuw op grote steun in het parlement. Maar dat viel tegen. Tegen de verwachting in zag GroenLinks af van steun ("er vallen teveel onschuldige slachtoffers, sommige NAVO-landen willen de opstandelingen bewapenen en we worden steeds verder de oorlog in getrokken en hebben geen idee hoe het afloopt"). En tegelijk trok GroenLinks de steun aan het wapenembargo in, nog geen week nadat die steun was verleend. Hoe GroenLinks met het standpunt worstelde, bleek uit de duur van het fractieberaad. De tien GroenLinksers hadden dik anderhalf uur nodig om elkaar te overtuigen en met één gezamenlijk standpunt naar buiten te treden.
GL-leider Sap ontkende dat haar tegenstem een waarschuwing aan het kabinet was. Het had niets te maken met Kunduz, de Afghaanse provincie waar Nederland politiemensen gaat opleiden. Maar enkele dagen eerder had Sap gewaarschuwd dat het kabinet onvoldoende tegemoet was gekomen aan de eisen van GroenLinks: de verlenging van de trainingsduur tot in totaal 18 weken, de rekrutering van de politiemensen en de zekerheid dat door Nederland opgeleide politiemensen niet worden ingezet voor militaire klussen. Daar eist GroenLinks garanties voor; van de Afghaanse autoriteiten en van de NAVO. Niet alle garanties zijn binnen. Het kabinet heeft daar nog een tijdje voor, maar moet het wel realiseren. Want GroenLinks, zo bleek afgelopen week, kan haar steun zomaar intrekken.
Rutte is een gewaarschuwd mens!

7 maart 2011

De verliezer juicht en de winnaar is niet blij

Het is stervenskoud in de tent die de VVD op het parkeerterrein van het partijbureau heeft laten neerzetten. De eenzame straalkachel is veruit onvoldoende om de circa 100 VVD’ers – Kamerleden, bewindslieden en medewerkers – te verwarmen en tot enig enthousiasme te bewegen. Als Ferry Mingelen meldt dat de VVD volgens de eerste prognose 2,8 procent wint vergeleken met de verkiezingen van juni vorig jaar en opnieuw de grootste partij van Nederland wordt, blijft het doodstil. Geen tevredenheid, geen opluchting, laat staan gejuich. De VVD lijkt totaal niet geinteresseerd in de uitslag van de toch belangrijke Statenverkiezingen. Zelfs de verwachting dat VVD, CDA en PVV geen meerderheid zullen halen in de Eerste Kamer brengt geen echte emotie teweeg. Lijsttrekker Loek Hermans constateert nuchter dat dat jammer is, maar dat het kabinet doorgaat met zijn noeste arbeid. En Ivo Opstelten stelt vast dat het kabinet behendig zal moeten opereren om meerderheden voor de zo belangrijke wetsvoorstellen te realiseren.
Waar de emotie bij de VVD ontbreekt, hebben andere vooral linkse partijen daar een overdosis van. Bij de PvdA wordt Job Cohen op het schild gehesen omdat het verwachte verlies reuze meevalt. Maar het verschil tussen VVD en PvdA is aanzienlijk groter dan driekwart jaar geleden; dat rechtvaardigt toch geen uitbundigheid. De SP viert het verlies met een polonaise, alsof de partij een historische overwinning heeft behaald. Harry van Bommel roept in zijn enthousiasme zelfs uit dat er snel nieuwe verkiezingen moeten komen. De vreugde bij de partijen ter linker zijde kan alleen maar worden verklaard uit het gegeven dat de coalitie vermoedelijk geen meerderheid in de Eerste Kamer haalt. Want de eigen uitslag is geen reden voor feestvieren. Dat mogen wel D66 en PVV doen, de enige echte winnaars, waarvan de laatste partij de winst met teleurstelling verwerkt omdat op meer gerekend was. "De PVV-kiezer is thuisgebleven", concludeerde Wilders, niet geheel ten onrechte.
Wie na de bekendmaking van de voorlopige uitslag nog redelijk realistisch reageert, is het CDA, de partij die opnieuw klappen kreeg. Verhagen erkent dat, maar stelt ook vast dat het verlies groter had kunnen zijn en dat het in die zin eigenlijk nog meeviel. Het CDA is nog lang niet uit de diepe put, waarin het vorig jaar is gestort. De partij ontbeert een partijvoorzitter, ontbeert een politiek leider: de club is nog steeds onthoofd. Visueel was dat opvallend goed te zien. Waar andere partijen uitsluitend de politiek leider lieten reageren op de uitslag van de verkiezingen, stond het CDA met vier man op het podium: interim-partijvoorzitter Liesbeth Spies, voorman van het CDA-kabinetsdeel Maxime Verhagen, lijsttrekker Elco Brinkman en fractievoorzitter Van Haersma Buma. Zichtbaarder had de verwarring niet kunnen zijn, tenzij het CDA is overgestapt op collectief leiderschap.
Maar niet alleen het CDA moet wonden likken. Opmerkelijk is de forse nederlaag van de ChristenUnie, die vermoedelijk nog maar twee zetels in de Eerste Kamer overhoudt. De eerste reactie klonk nog positief: vier jaar geleden zaten we in het kabinet en kregen daarvoor de credits. Maar later moest partijleider Rouvoet toch toegeven dat er kennelijk een kloof is ontstaan tussen de partij en de kiezers. Een deel van de aanhang stemde deze keer op de PVV, omdat de partij in hun ogen te veel naar links is opgeschoven. Rouvoet maakt zich, gezien zijn eerste reactie, meer druk over de positie van het kabinet dan over die van zijn eigen partij. Hij kan zich de komende tijd beter op zijn eigen achterban concentreren.

10 januari 2011

Het voorbarige standpunt van de PvdA

Mark Rutte heeft zijn nek uitgestoken: het kabinet wil graag een trainingsmissie naar Afghanistan sturen, maar mist de zekerheid dat daarvoor een meerderheid in de Tweede Kamer is te vinden. Maar de premier zit laconiek in het dossier. Hij doet precies waarom de Tweede Kamer in het voorjaar heeft gevraagd: onderzoek de mogelijkheid voor een politiemissie, ergens in Afghanistan. 'U vraagt, wij draaien' moet Rutte hebben gedacht. En als de Kamer het voorstel onverhoopt verwerpt, is dat voor Rutte niet meer dan een gevalletje van jammer. "Het zal vaker voorkomen dat voorstellen van de regering het niet halen; dat krijg je als je maar 52 zetels hebt", zei Rutte bij de start van zijn kabinet.
Dat wil niet zeggen dat Rutte niet zijn best heeft gedaan zo veel mogelijk partijen mee te krijgen. Hij wist dat hij geen steun zou krijgen van gedoogpartner PVV. Maar PvdA, D66, GroenLinks, ChristenUnie en SGP - die voor het merendeel de motie voor een politiemissie steunden - zouden toch te overtuigen moeten zijn. Er mochten dan niet te veel militairen meegaan, daar had de oppositie al twijfels over geuit. Dus kregen de kritische partijen - in onderonsjes met Rutte, Rosenthal en Hillen - de kans om aan te geven wat voor hen wel of niet acceptabel was. En dat ging wel heel rechtstreeks, vertelde een van de oppositieleiders. "Mark vroeg gewoon: zeg maar hoe je vindt dat het moet. Dan passen wij dat wel aan in ons plaatje." Maar zo simpel was het niet, moest ook Rutte vaststellen. De oppositiepartijen voelden er niets voor om in te stemmen, voordat er een officieel voorstel naar de Tweede Kamer was gestuurd en daarover een debat had plaatsgevonden. Het lukte Rutte niet de partijen vooraf op één lijn te krijgen. "We sturen een voorstel naar de Kamer en dan zien we wel", zei Rutte in december.
Op voorhand was duidelijk dat PVV, SP en Partij voor de Dieren niet zouden meedoen: bij elkaar een indrukwekkende minderheid van 41 zetels. Maar toen ook de Partij van de Arbeid afhaakte (30 zetels), verdampte een belangrijk deel van de mogelijke steun voor het kabinetsvoorstel. Als de overige partijen wél meedoen, kan het kabinet rekenen op de steun van maximaal 79 zetels. Een ongebruikelijk kleine meerderheid om het licht op groen te zetten voor een missie die slachtoffers onder de 545 Nederlanders kan eisen. Welke militair is bereid zijn of haar leven te wagen voor een missie, waarvan bijna de helft van de volksvertegenwoordiging zegt: dat moet je niet doen? Die geringe steun is niet echt motiverend om straks bepakt en bezakt in een Hercules te stappen en naar Kunduz te vliegen.
Hoewel het elke partij vrij staat de missie al dan niet te steunen, is het besluit van de PvdA opmerkelijk. Opmerkelijk vanwege de snelheid (de kabinetsbrief had de Kamer amper bereikt, discussie erover in de fractie had niet kunnen plaatsvinden) en de argumentatie (te veel militairen ter beveiliging). De brief van het kabinet geeft nadrukkelijk aan dat de militairen geen offensieve taak krijgen en uitsluitend uit zelfverdediging mogen schieten, maar dat kan in de praktijk natuurlijk anders uitpakken. In de optiek van de PvdA zal het wel weer een vechtmissie worden en daar zijn ze na vier jaar Uruzgan klaar mee. Dat is op z’n minst voorbarig. De PvdA zegt nee zonder fractie-overleg, zonder vragen te stellen aan het kabinet, zonder deskundigen te raadplegen door bijvoorbeeld een hoorzitting, zoals D66 en GroenLinks willen.
Een ambtenaar, nauw betrokken bij de voorbereiding van de missie, mailde verbolgen: "Een bijzondere positie voor een internationale sociaal-democratische partij. Solidariteit stopt tegenwoordig kennelijk ook al bij de landsgrenzen. Of zit er licht tussen Timmermans cs enerzijds en Samsom cs anderzijds? Laten we met z’n allen op de tribune plaatsnemen om de interne machtsstrijd binnen de PvdA gade te slaan. Als Cohen dit standpunt billijkt, dan is de PvdA verkocht. Als hij het bijbuigt, dan wordt het binnen de PvdA gevaarlijker dan in Kunduz. De 'rode Taliban' zijn machtig."

19 december

Van Barbarije tot Femke’s vertrek

De laatste week voordat de Tweede Kamer met reces – met kerstvakantie - gaat, staat bekend als hectisch. De laatste begrotingen moeten worden afgewerkt – want de wet moet op 1 januari worden ingevoerd – en er gebeurt altijd iets onverwachts. Zo moest Robin Linschoten, destijds staatssecretaris van Sociale Zaken in het kabinet-Kok, aftreden op de laatste vergaderdag van het jaar. En dit jaar meldde Femke Halsema op de eerste dag van het kerstreces dat zij de politiek met onmiddellijke ingang gaat verlaten. Maar daarover straks meer.
Eerst de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken, de laatste in de rij van in totaal twaalf begrotingen. Gewoonlijk gebeuren er op buitenlands terrein geen heftige zaken. Maar deze keer had de PVV een nieuw Kamerlid ingezet, Wim Kortenoeven, oud-onderzoeker bij het CIDI (Centrum voor Informatie en Documentatie Israël), die meent dat er een oorlog wordt gevoerd tussen twee beschavingen, waarbij Israël aan het front opereert. Kortenoeven die zijn maidenspeech hield, sprak uitsluitend over het Groot Islamitisch Gevaar dat de westerse wereld bedreigt, met name vanuit Iran. Dat ontlokte Harry van Bommel (SP) de vraag of Iran gebombardeerd moet worden, wat de PVV al eens eerder had gesuggereerd. Veel commotie toen Kortenoeven daar inderdaad voor pleitte. Het kabinet ziet meer in een dialoog dan een bombardement en Frans Timmermans (PvdA) probeerde Kortenoeven gerust te stellen dat er maar een handjevol islamitische fanatiekelingen zijn en dat de westerse democratie sterk genoeg is om zich daar tegen te verweren. Daar hoeft Teheran niet voor gebombardeerd te worden. Kortenoeven haastte zich te melden dat zijn woorden verkeerd begrepen waren: hij had alleen gepleit voor politieke steun aan Israël en de VS, mochten die landen besluiten de nucleaire installaties van Iran door bombardementen onschadelijk te maken. Zelf meedoen was geen optie, meende de PVV-politicus. Lijkt een juiste constatering voor een partij die weigert in te stemmen met de aanschaf van het nieuwe gevechtsvliegtuig, de JSF.
De PVV houdt van provoceren. Johan Driessen, eveneens woordvoerder op het gebied van Buitenlandse Zaken, sprak tijdens het debat voortdurend over Constantinopel, het huidige Istanbul en de voormalige hoofdstad van het Ottomaanse Rijk. Istanbul wilde hij niet uitspreken, dat was te Turks. En met Turkije heeft de PVV helemaal niets op; het land mag van de PVV nooit lid worden van de Europese Unie. En ooit noemde Geert Wilders de Turkse premier Erdogan ‘a total freak’. De meeste Kamerleden wisten nog wel wat Constantinopel was, maar niet waar Barbarije lag, ook zo’n benaming die Driessen herhaaldelijk hanteerde. Nou, Driessen wilde wel even een lesje geschiedenis geven: “Weet u dat niet? Zo werden de noordelijke staten in Afrika lange tijd genoemd, Algerije, Marokko, Tunesië en Libië.” Barbarije is vernoemd naar de Berbers die daar wonen. Maar veel bekender zijn de Barbarijnse zeerovers, die in de 17e eeuw huishielden en de Middellandse Zee onveilig maakten. Dat paste beter in het verhaal van Driessen.
Van een totaal andere orde en van politiek groter belang was het onverwachte aftreden van Femke Halsema, de leider van GroenLinks. Dik twaalf jaar zat ze in de Kamer, waarvan acht jaar als fractievoorzitter. Bij de laatste verkiezingen steeg haar partij van zeven naar tien zetels en eindelijk leek GroenLinks een serieuze kandidaat voor regeringsdeelname. In 2006 had Halsema nog de boot afgehouden, wat niet door iedereen in haar partij werd gewaardeerd. Maar deze keer wilde ze wel meedoen, dolgraag zelfs. Het kwam er niet van door de mislukking van Paars Plus. Bij haar vertrek zei ze dat ze niet teleurgesteld was door die mislukte Paarse poging, was hooguit een gevalletje van ‘jammer maar helaas.’ De meeste recensenten hebben daar hun twijfels over. Maar Halsema hield voet bij stuk: haar tijd zat erop, ze was een passant in de politiek en elke politicus hoorde dat te zijn.
Halsema werd van links tot rechts geprezen voor haar werk in de Kamer. Zelfs Wilders zei dat hij haar een indrukwekkende politieke tegenstander vond, een goed debater, ook al was hij het met ongeveer alles oneens waarvoor Halsema stond en staat. Andere fractieleiders verklaarden haar ongeveer heilig, zo goed had Halsema de afgelopen jaren haar werk gedaan. Dat ze tussentijds vertrok – ze was toch al aan har laatste periode bezig – nam niemand haar kwalijk. Er werd zelfs met geen woord over gerept. Terwijl de meeste Kamerleden bij een tussentijds vertrek het verwijt krijgen dat ze kiezersbedrog hebben gepleegd, bleef Femke Halsema dat bespaard. Dat heet meten met twee maten.

12 december

Parlementaire Pers weinig verrassend

Elk jaar organiseert de NOS in samenwerking met de Parlementaire Pers Vereniging de verkiezing van de 'politicus van het jaar'. Een weinig zeggende verkiezing, want je kunt er als politicus helemaal niks mee. Het is hooguit een graadmeter van een moment: het moment waarop je in de ogen van de parlementaire journalisten de meest populaire politicus bent. Dat kan een week later zomaar anders zijn. De journalisten hadden vijf politici genomineerd: Mark Rutte, Maxime Verhagen, Geert Wilders, Emile Roemer en Ab Klink. De eerste drie waren de onderhandelaars van de formatie – een nogal voor de hand liggende keus; de vierde de nieuwe SP-leider en de vijfde had ook wat met de formatie van doen. Kortom, niemand viel van zijn stoel bij deze voor de hand liggende keuzes. Het werd uiteindelijk Mark Rutte – verwondering! – die de beleefdheid kon opbrengen de journalisten voor hun keus te bedanken. Maar hij besefte meer dan wie ook dat het een momentopname is. "De echte prijs komt pas na 4 jaar, bij de volgende verkiezingen, als we onze beloftes hebben kunnen waarmaken", reageerde Rutte, en gelijk heeft-ie. Rutte kreeg een bokaal, een bos bloemen en een tekening van een cartoonist, waarbij de VVD-leider – afgebeeld met kaal hoofd en een kleine kuif aan de voorkant – meer leek op een combinatie van oud-minister Zalm en stripreporter Kuifje dan op zijn eigen spiegelbeeld.
Meer verrassend was de keus van Wouter Koolmees tot 'politiek talent van het jaar'. Voor deze verkiezing kunnen alleen mensen kandidaat worden gesteld die pas kort Kamerlid of bewindspersoon zijn. Koolmees is de financieel woordvoerder van D66, zit sinds juni in de Tweede Kamer en was daarvoor ambtenaar op het ministerie van Financiën. Zijn verklaring: "Ik ben met mijn neus in de boter gevallen. Er is heel veel aandacht voor financiën door de mondiale problemen en de eurocrisis. Ook is in de formatie veel aandacht besteed aan bezuinigingen. Ik ben dus vaak in de publiciteit geweest – en dat helpt kennelijk."
In de Tweede Kamer ging de aandacht vooral uit naar de begrotingsbehandelingen van Defensie en Sociale Zaken. Minister Hans Hillen van Defensie is een oude rot in het vak. Hij sloeg de kritiek uit de Kamer meteen dood door erop te wijzen dat hij pas twee maanden bezig is en in het voorjaar met een beleidsnotitie komt. Of de dames en heren daarop even willen wachten. En kritiek op de enorme kostenstijging van de JSF – van 6,2 naar 7,6 miljard, een stijging van 20% – bracht hij terug tot de kern: ja, die prijs is veel te hoog maar we hebben ook nog niet besloten dat gevechtsvliegtuig aan te schaffen. Hillen is wel bezig een 'consumentenmacht' te creëren door samen met Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk – twee beoogde afnemers van de JSF – de Amerikaanse leverancier onder druk te zetten.
Verontwaardiging was er in de Tweede Kamer over het stopzetten van uitkeringen bij mensen die fraude plegen. Maar minister Henk Kamp (SZW), ook al zo’n diehard, had nul komma nul begrip voor die verontwaardiging. "Als je de boel bewust belazert, dan loop je het risico gepakt en bestraft te worden. Dan moet je niet zeuren als dat ook inderdaad gebeurt." Kamp verloochent zijn afkomst niet; hij was ooit rechercheur bij de FIOD, de fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst. Staatssecretaris Paul de Krom, ook van SZW, beleefde zijn vuurdoop. Hij was best wel nerveus, maar sloeg zich er goed doorheen voor iemand die tot voor kort weinig kennis had van sociale zaken. In de Kamer bemoeide hij zich met onderwerpen op het gebied van verkeer en waterstaat en integratie/immigratie. Sociale Zaken is dan wel iets heel anders.
Het kabinet eindigde de week met gepaste trots, vertelde Rutte op zijn persconferentie. De begrotingen zijn bijna allemaal door de Tweede Kamer geloodst – alleen Cultuur en Buitenlandse Zaken moeten nog worden behandeld. En het kabinet heeft zijn eerste wetsvoorstel klaar: beperking van de studiefinanciering in het hoger onderwijs. Wie zijn studie niet op tijd afrondt, mag er één jaartje langer over doen. Daarna moet de student zelf gaan betalen: de collegebijdrage van zo'n 1800 euro per jaar plus een boete van 3000 euro per jaar. "Ze moeten aan de studie", constateerde minister Marja van Bijsterveldt van Onderwijs nuchter.

3 december

Lastig oppositie voeren voor PvdA

Oppositie voeren is toch een vak apart, zeker als je in de vorige regeerperiode het merendeel van de tijd onderdeel was van het kabinet-Balkenende IV. Dat moest Ronald Plasterk, sinds kort financieel woordvoerder van de PvdA, deze week tot zijn schande ondervinden. Plasterk meende dat het kabinet hem nodig had om de monetaire crisis van Ierland te bezweren. De PVV wil geen cent uitgeven aan Europa, dus ook niet aan Ierland. Die moeten hun eigen boontjes maar doppen, meende PVV’er Tony van Dijck. En dus rook Plasterk zijn kans: ik wil het kabinet best aan een meerderheid helpen, maar dan wil ik wel wat PvdA-wensen ingewilligd zien.
Dat was een miskleun van de eerste orde. Het kabinet heeft helemaal geen instemming van de Tweede Kamer nodig om garant te staan voor een lening aan Ierland. Het is wel mooi meegenomen, maar niet noodzakelijk, omdat de Kamer al eerder akkoord was gegaan met de oprichting van het noodfonds. En Plasterk maakte ook een foute inschatting door te veronderstellen dat geld lenen aan Ierland ten koste zou gaan van de financiële middelen voor het onderwijs, de zorg en andere posten die voor de PvdA belangrijk zijn. De rijksbegroting ondervindt geen hinder van een lening aan Ierland. De schuld wordt alleen wat groter; overigens pas op het moment dat Ierland het geld (2,7 miljard) echt nodig zou hebben. Zover is het nog niet.
Maar wat Plasterk vooral kwalijk werd genomen in het Ierland-debat, was zijn politieke chantage. Niet alleen de regeringspartijen spraken er schande van, ook de oppositie, de natuurlijke bondgenoten van de PvdA. D66, GroenLinks en de ChristenUnie wilden niet meedoen aan het PvdA-spelletje en sloten zich aan bij het kabinetsstandpunt. Daar ging Plasterks troef! De steun van de PvdA was helemaal niet nodig voor een Kamermeerderheid. Aan het einde van het debat had minister De Jager (Financiën), die kalm achterover kon leunen, zelfs de steun van de PvdA.
Dan had zijn collega Hans Hillen (Defensie) het heel wat lastiger. Die moest in een brief aan de Tweede Kamer erkennen dat het JSF-project - de vervanging van de F-16 door de Joint Strike Fighter - weer een stuk duurder wordt. Het kabinet heeft 6,2 miljard euro uitgetrokken voor de aanschaf van nieuwe gevechtsvliegtuigen, bij voorkeur de JSF. Van dat geld kunnen 85 toestellen worden gekocht. Maar nu het project 20 procent duurder uitvalt (7,6 miljard), is Hillen gedwongen minder toestellen af te nemen. Want naast alle politieke tegenstanders van de JSF, vinden VVD en CDA dat er geen cent meer dan 6,2 miljard mag worden uitgegeven. Gelukkig voor Hillen besluit de Tweede Kamer pas in 2016 of de vliegtuigen inderdaad worden aangeschaft. En dan is-ie misschien allang geen minister meer.
Ivo Opstelten, de minister van Veiligheid en Justitie, kon deze week weer eens laten zien hoe daadkrachtig hij is. Eindhoven en omgeving dreigen de strijd tegen de georganiseerde drugscriminaliteit te verliezen. Bendeoorlogen met liquidaties en schietpartijen zijn aan de orde van de dag. Burgemeester Van Gijzel van Eindhoven klopte deze week om hulp aan bij Opstelten en kreeg gehoor: drie politieregio’s in Brabant slaan de handen ineen en gaan samenwerken, de nationale recherche zal Eindhoven helpen en als er extra politie-inzet nodig is, dan komt die er. Of zoals Opstelten deze week bij een andere gelegenheid zei: "Ik hou van tempo, ook al oog ik misschien niet zo."
En dan het wekelijkse gedoe rond Kamerleden. Deze week lagen Marcial Hernandez (PVV), Hero Brinkman (PVV), Erik Ziengs (VVD) en Matthijs Huizing (VVD) onder vuur. Hernandez kreeg een boete van 500 euro omdat hij in een café een ambtenaar had geslagen en een kopstoot had gegeven, Huizing bleek te zijn gepakt op rijden onder invloed en Ziengs kreeg een boete omdat hij een motorrijder van diens voertuig had gesleurd, omdat die door zijn voortuin was gereden. Brinkman leed opnieuw een politieke nederlaag; een jongerenbeweging van de PVV komt er niet. Een week eerder verdween zijn voorstel om leden tot de partij toe te laten, in de prullenmand.

26 november

De goocheldoos van Ivo Opstelten

Ivo Opstelten had een pittig weekje; de minister van Veiligheid en Justitie vertoefde zowat de hele week in de Tweede Kamer waar de begroting van zijn ministerie werd behandeld. Sinds het aantreden van het kabinet valt ook de politie onder zijn verantwoordelijkheid. De Kamer had het er maar druk mee, drie dagen lang: de extra politieagenten, de bonnenquota, de verjaringstermijn van zware misdrijven, trouwen op huwelijkse voorwaarden in plaats van in gemeenschap van goederen. Het regende voorstellen van zowel de minister als de Tweede Kamer.
Opstelten is al geportretteerd als Sinterklaas: elke dag gaf hij de ene en dan weer de andere krant een pepernoot aan nieuws. Telegraaf, Volkskrant, AD en Trouw mochten het strooigoed van de minister ontvangen. De rest moest het doen met de belofte uit het regeerakkoord: er komen 3000 agenten bij. En daar geloofde de Kamer helemaal niets van. Het werd een wiskundeles, waarbij de cijfers links en rechts door de Kamer vlogen en minister en parlement allebei tot een andere uitkomst kwamen. Opstelten moest de grote goocheldoos gebruiken om zijn gelijk aan te tonen. "Er zijn nu 49.500 agenten. Het vorige kabinet heeft besloten dat er op 1 januari 3000 agenten moeten verdwijnen. Want er is maar geld voor 46.500 politiemensen. Dat houden wij dus tegen. Bij ons wordt geen enkele agent ontslagen. En dus komen er 3000 agenten bij, hoe je het ook wendt of keert," betoogde de minister. De Kamer moest het er maar mee doen.
Ook het ferme besluit van de minister om de bonnenquota af te schaffen, leidde tot nogal wat discussie. Iedereen aanvankelijk blij, want politiemensen hoeven niet meer minimaal 200 bonnen te schrijven om in aanmerking te komen voor promotie of loonsverhoging. "Bonnen schrijf je als dat nodig is; niet om de kas van de politie te vullen." Stoere taal van de minister, maar een deel van de Kamer gelooft er niets van. De SP had er maar eens een onderzoekje tegenaan gegooid, onder zo'n tienduizend agenten. En wat blijkt, stelde Ronald van Raak van de SP: "Op de bureaus trekken ze zich niks aan van de oekaze van de minister. Agenten krijgen te horen dat de minister van alles kan zeggen, maar dat ze gewoon de bonnen moeten schrijven." Daar schrok de minister toch een beetje van. Het is wèl de bedoeling dat de korpsen uitvoeren wat de minister opdraagt. De SP zal alle voorbeelden van burgerlijke ongehoorzaamheid op de politiebureaus geanonimiseerd doorgeven aan de minister. Die beloofde een eind te maken aan de praktijken.
De meeste commotie deze week speelde zich af buiten de vergaderzaal van de Tweede Kamer. Enkele PVV-Kamerleden (Lucassen, Sharpe) waren door de mand gevallen omdat ze feiten uit hun verleden niet hadden gemeld aan hun fractievoorzitter, Geert Wilders. Voor RTL Nieuws aanleiding om aan alle Kamerleden te vragen of ze wellicht een strafrechtelijk verleden hadden. Het viel mee, zeven Kamerleden –1 van de SP, 1 van de VVD en 5 van de PVV– hadden inderdaad niet alles opgebiecht. Het varieerde van boetes wegens rijden onder invloed of het weigeren te vertellen wie achter het stuur van de auto zat bij een verkeersovertreding tot een veroordeling voor valsheid in geschrifte. Iedereen had het formulier keurig ingevuld behalve Hero Brinkman van de PVV. Die deed om principiële redenen niet mee. Prompt werd hij een dag later door Nieuwsuur ontmaskerd: Brinkman was bij een alcoholcontrole met hoge snelheid en gedoofde lichten doorgereden, boete: 200 euro. Nooit verteld aan Wilders, dus die was wederom niet blij. Maar Wilders is de heksenjacht van de media beu: hij reageert er niet meer op, de media kunnen de ijskast in.
Het was toch al geen leuke week voor Brinkman. Zijn voorstel om de partij te democratiseren, om meer leden toe te laten dan alleen Geert Wilders, sneuvelde aan alle kanten. De fractie moest er niets van weten: volgens de geruchten met een stemverhouding van 23 tegen 1. Het risico is te groot, de partij lijkt toch al voornamelijk avonturiers aan te trekken. Volgende week komt Brinkman met een nieuw voorstel, de oprichting van een jongerenbeweging om de toekomst van de partij te waarborgen. Ook hier lijken zijn kansen klein. "We denken dat we meer hooligans aantrekken dan doctorandi in de economie," vreest een PVV'er die anoniem wil blijven.
Ook in het kabinet was deze week sprake van enig gezichtsverlies. Minister Hillen van Defensie heeft verzuimd een bijbaantje voor de tabaksindustrie op te geven. Leden van de Eerste Kamer –en dat was Hillen tot zijn aantreden als minister– zijn sinds 1 maart verplicht hun bijverdiensten te melden. Wie dat niet doet, overtreedt de wet. Maar Hillen is zich van geen kwaad bewust: "Ik ben het gewoon vergeten. Het stelde ook niet veel voor; vier keer een beetje gespard met de mensen van de British American Tobacco." Het gaat hier wel om een van de grootste producenten van tabaksartikelen, zoals Pall Mall, Kent, Lucky Strike en Dunhill, die zich bovendien heeft ingespannen om het rookverbod van oud-minister Klink onderuit te halen. Hillen haalde zijn schouders erover op: "Daar heb ik me allemaal niet mee bemoeid."

19 november

Geen makkelijke week voor Wilders en Rutte

Je hebt soms van die dagen die je het liefst zo snel mogelijk vergeet. Maandag was zo’n dag voor Geert Wilders. Er waren al vele etmalen verstreken en nog steeds wist Wilders niet wat hij aan moest met fractiegenoot Eric Lucassen, de man die buurtbewoners had bedreigd en door het militaire gerechtshof was veroordeeld voor ontucht met een ondergeschikte. Het liefst had de PVV-leider Lucassen uit de Tweede Kamer zien vertrekken, maar daarvoor had hij wel de medewerking van zijn fractiegenoot nodig. Die wilde kennelijk in het parlement blijven, desnoods als eenmansfractie. Dan zou de broze coalitie van VVD, CDA en PVV haar meerderheid kwijt zijn.
Wilders had geen keus. Lucassen mocht blijven. Plotseling ging het niet meer om bedreigingen maar om baldadigheden. En die ontucht, acht, dat was niet wat mensen bij ontucht denken, zei Wilders. Dat was een gewone relatie. Weliswaar niet toegestaan vanwege de ondergeschikte rol van de vrouw, maar zo erg was het nu ook weer niet. Nee, het was veel erger dat Lucassen de incidenten had verzwegen en dus ontnam Wilders hem de woordvoerderschappen Wijkenaanpak en Defensie. Voor een jaarsalaris van dik 90.000 euro mag Lucassen alleen nog maar meedoen aan debatten over Volkshuisvesting en één keer per week komen stemmen. Er zijn mensen die harder moeten werken voor dat bedrag. Maar het doel heiligt de middelen: de coalitie is gered.
Daarmee was de ellende voor Wilders niet voorbij. De achterban accepteerde het handhaven van Lucassen niet. Woedende reacties op internet en een verlies van vijf zetels in de peilingen. En tot overmaat van ramp werd bekend dat een ander PVV-Kamerlid, James Sharpe, losse handjes had. Hij had clubgenoten van zijn atletiekvereniging bedreigd en geslagen. ‘Niks aan de hand,’ zei Sharpe, maar daar dacht Wilders anders over. Een dag later vertrok Sharpe uit de Kamer. Wilders dreigt de controle over zijn fractie te verliezen. Buiten Lucassen en Sharpe heeft Wilders ook nog problemen met Marcial Hernandez, die wordt verdacht van mishandeling van een ambtenaar, en met Hero Brinkman, die tegen de wens van Wilders zijn eenzame strijd voortzet om de PVV te democratiseren en een jongerenbeweging op te richten.
Ook minister-president Mark Rutte had geen makkelijke week. Bij de behandeling van de begroting van het Koninklijk Huis stond Rutte in de Kamer tegenover een meerderheid die een einde wil maken aan de politieke macht van het staatshoofd. Om te beginnen moet Beatrix zich niet meer bemoeien met de formatie van een kabinet. En uiteindelijk moet het koningshuis een louter ceremoniële rol vervullen. Rutte voelt er niets voor en hij zal de wensen van de Kamer zoveel mogelijk voor zich uit schuiven. Want een formatie is voorlopig niet aan de orde. En voor een taakverandering van het koningshuis is een wijziging van de Grondwet nodig. Dat kan jaren duren en vereist een tweederde meerderheid. Die is er (nog) niet.
De rest van de week had Rutte zijn handen vol aan internationale verplichtingen. Hij ontving de Duitse bondspresident, tikte een eitje tijdens een ontbijt in Berlijn met Frau Merkel, de bondskanselier, en vloog vervolgens door naar Lissabon voor de NAVO-top van staats- en regeringsleiders, met als hoogtepunt zijn ontmoetingen met president Obama (VS) en Medvedev (Rusland). Toch was het geen gemakkelijke top voor Rutte. Van de 28 NAVO-lidstaten is alleen Nederland niet actief in Afghanistan. En een toezegging om mee te doen aan een trainingsmissie voor Afghaanse politiemensen mocht Rutte niet doen. Hij heeft daarvoor de steun van de oppositie nodig, want Wilders is mordicus tegen. En die steun heeft Rutte nog niet. Nederland als buitenbeentje in de NAVO. Hoe gênant dat is, bleek tijdens de afsluitende persconferentie in de Portugese hoofdstad. Waar Nederland normaal beschikt over een eigen ruimte om de meegereisde journalisten te woord te staan, moest Rutte nu genoegen nemen met een hoekje in een enorme hal om zijn verhaal te kunnen doen.

12 november

Kamer heeft nog geen tijd voor het edele handwerk

Wie dacht dat met het aantreden van het nieuwe kabinet een periode van normaal-doen zou zijn aangebroken, heeft zich deze week deerlijk vergist. Nog steeds beleeft politiek Den Haag de ene hype na de andere. Dat is sinds begin van dit jaar, sinds de val van het vierde kabinet-Balkenende, schering en inslag: de voor CDA en SP dramatische uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen met als gevolg het vertrek van Agnes Kant, het plotselinge terugtreden van Wouter Bos, de komst van Job Cohen, het aftreden van Jack de Vries, de complexe verkiezingsuitslag, de moeizame formatie, crises in het CDA, het vertrek van Ab Klink. Het leek allemaal achter de rug met de komst van het kabinet-Rutte. Eindelijk weer een missionair kabinet dat zaken kan doen; het parlement kan weer als vanouds aan de slag, het edele handwerk oppakken.
Zo begon de week ook. Tot de kerst is de Kamer druk bezig met de behandeling van de begrotingen van de ministeries. Dat is veel werk; tijd voor rumoer is er niet. Het parlement behandelde deze week de begrotingen van Volksgezondheid en van Onderwijs zonder veel politiek vuurwerk. Het enige dat een beetje opviel, was het eerste optreden van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten, de volstrekt onbekende vrouw, die meteen in opspraak kwam door haar dubbele nationaliteit. Veldhuijzen is arts, gespecialiseerd in ouderenzorg. Om die reden wilde CDA-voorman Maxime Verhagen haar op Volksgezondheid. Maar van politiek heeft zij nog weinig kaas gegeten. Hoewel de Kamer haar bij haar eerste politieke optreden tamelijk mild behandelde en niet al te lastige vragen stelde, kwam ze niet uit de verf. Haar dossierkennis is nog beperkt, veel vragen kon zij niet beantwoorden: 'Dat ga ik uitzoeken', 'daar krijgt u morgen antwoord op', 'dat zou ik echt niet weten, ik stuur u wel een brief.' Veel verder kwam de bewindsvrouw niet.
Haar optreden bleef publicitair op de achtergrond door de rel rond het PVV-Kamerlid Eric Lucassen. Die werd eerst beticht van intimidatie en bedreiging van buurtbewoners, maar dat kon de PVV nog een beetje op de lange baan schuiven door een intern onderzoek aan te kondigen. Donderdag kwam Lucassen opnieuw in het nieuws, omdat hij wegens ontucht is veroordeeld door de militaire rechtbank en dat feit had verzwegen bij zijn sollicitatie naar het Kamerlidmaatschap van de PVV. Voor Wilders, die een bloedhekel heeft aan gedoe, komt de publiciteit uiterst ongelegen. Hij heeft zijn handen al vol aan Hero Brinkman, die volgende week komt met zijn lang geleden aangekondigde voorstellen om de partij te democratiseren - een gruwel voor Wilders - en aan het Kamerlid Marcial Hernandez, die mogelijk wordt vervolgd voor het uitdelen van een kopstoot in de kroeg.
Maar de affaire-Lucassen is niet alleen een probleem voor Wilders; de hele tweede Kamer en het voltallige kabinet kijken met argusogen naar de ontwikkelingen. Als Wilders Lucassen uit de fractie zet en de man zijn zetel weigert af te staan, dan is het kabinet zijn meerderheid kwijt. De PVV houdt dan nog 23 zetels over; de coalitie daalt van 76 naar 75 zetels. Weg meerderheid. Rutte moet er niet aan denken en benadrukt dat het hier om een interne PVV-gelegenheid gaat; het past hem niet daar een oordeel over te hebben. Maar ondertussen houdt Rutte wel nauw contact met Wilders om te weten of zijn kabinet al na drie weken in grote problemen komt.
Nog niet zo lang geleden, midden in de formatie, riep Wilders uit dat zijn partij uitermate stabiel is. VVD en CDA konden op hem rekenen. Het is de vraag of dat nog zo is.

© RTL Nieuws.nl

Formatiedagboek

Lees ook het formatiedagboek van Jos Heymans

Voor de kijker zijn 't vaak dezelfde beelden: politici gehaast op weg naar de informateur, omringd door journalisten. Dat zijn de typische beelden die horen bij het ingewikkelde proces om in 'Nederland coalitieland' tot een nieuw kabinet te komen. Maar op de achtergrond gebeurt meer.

Wat de kijker niet ziet, zijn de 'spionnen' van de Rijksvoorlichtingsdienst. De medewerkers lijken net journalisten, maar stellen geen enkele vraag. Zij noteren de uitspraken van de politici buiten, zodat de informateur exact weet wat er gezegd wordt; strenge controle van het ministerie van Algemene Zaken - waar de RVD onder valt. Zolang ze politici én journalisten niet lastig vallen bij elkaars werk, is er niks aan de hand. Maar vandaag was dat anders.


Ontzettend belangrijk zijn voor de journalisten op het Binnenhof de gesprekjes 'achteraf'. Camera's uit, pennen neer. Op ontspannen toon met politici praten. Over het WK, het zomerweer, de politiek en de formatie in het bijzonder. Handig voor analyses en om inzicht te krijgen in het schimmige spel dat de formatie soms kan zijn. Maar de RVD blijft stug doorschrijven; ook tijdens die gesprekjes 'achteraf'. Ook als politici aangeven dat ze even ontspannen staan te keuvelen. Ook als ze aangeven dat ze niet geciteerd willen worden. En dat levert soms een pijnlijke discussie op.

Politicus: "Pardon, maar waarom staat u te schrijven?"

RVD'er: "Ik ben van de Rijksvoorlichtingsdienst. Ik mag schrijven wat ik wil."

Politicus: "Maar als u blijft schrijven, moet ik op mijn woorden letten. Dan houdt dit achtergrondgesprek hier nu op."

De RVD'er zwijgt. Journalisten bemoeien zich met het gesprek. De kans op een achtergrondgesprek met de politicus is verkeken. De RVD'er vindt dat als journalisten perse achtergrondgesprekjes willen voeren "maar naar Nieuwspoort moeten gaan". Voor alle duidelijkheid: Nieuwspoort is een sociëteit in het Tweede Kamer-gebouw waar politici en journalisten elkaar ontmoeten.

Het lijkt een kleinigheid in de dagelijkse gang van zaken op het Binnenhof. Maar 't geeft aan hoe strikt de Rijksvoorlichtingsdienst omgaat, zowel met politici als journalisten. En dat daardoor journalisten af en toe belemmerd worden in hun werk. Nouja, belemmerd… Uiteindelijk lopen we gewoon een blokje om met de desbetreffende politicus. Het Binnenhof is gelukkig groot genoeg om de RVD te ontwijken. En je komt ze overal tegen, die spionnen. Ook bij het einde van de ministerraad, als alle bewindspersonen naar buiten komen. Ze noteren alle uitspraken van ministers voor de premier, zodat Balkenende later in zijn persconferentie niet geconfronteerd wordt met onverwachte uitspraken. Protesteren heeft ook weinig zin: iedereen is vrij om aantekeningen te maken. Maar het is een kwestie van fatsoen en beleefdheid als een geïnterviewde je uitdrukkelijk vraagt om niks op te schrijven, je de pen ook laat liggen.

Dus als u de komende weken het vertrouwde beeld van gehaaste politici en opgewonden journalisten ziet, weet dat er misschien een spion in de buurt is.

Fons Lambie
politiek verslaggever RTL Nieuws

Het CDA-partijbestuur blijft bij de voordracht van Jan Peter Balkenende als kandidaat lijsttrekker voor de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni.a.s.. Maar de mededeling van Balkenende dat hij voor het premierschap gaat en niet in de Kamer wil gaan zitten, heeft binnen en buiten het CDA bij veel mensen op zijn minst de wenkbrauwen doen fronsen.  Staatsrechtgeleerden keuren deze stelling af. Maar ook CDA-partijvoorzitter Peter van Heeswijk heeft duidelijk moeite met het verdedigen van de opstelling van Balkenende. Zie het gedraai van Van Heeswijk in gesprek met Frits Wester gisteravond na de partijbestuursvergadering. 

Het heeft echt maar heel weinig gescheeld of het kabinet-Balkenende IV was deze week gevallen. Nog nooit eerder in deze kabinetsperiode heeft het voortbestaan van de coalitie aan zo'n dunne zijden draad gehangen. Alleen door afstand te nemen van zijn eigen woorden - maar dat duurde wel erg lang, 29 uur in totaal - kon Balkenende de val van zijn kabinet voorkomen.

De Volkskrant schreef deze week: "Het grootste risico voor Jan Peter Balkenende is hijzelf". Een rake constatering. Want dat de premier het moeilijk zou krijgen met de uitkomsten van het Irak-rapport, was meteen al duidelijk. Maar dat hij het zó moeilijk zou krijgen, was onverwacht en geheel en al aan zichzelf te wijten. Ten overstaan en tot verbijstering van een kleine honderd journalisten boorde Balkenende in een persconferentie de belangrijkste conclusies van de commissie-Davids de grond in, nadat hij diezelfde commissie eerst de hemel in had geprezen. Je moet wel van hele goeden huize komen om Willibrord Davids, ooit de hoogste rechter van Nederland en alom gerespecteerd om zijn wijsheid en deskundigheid, op zo'n manier af te serveren. En van zulke goeden huize komt de premier niet.  

De persconferentie van Balkenende was ongepast. Niet alleen omdat hij Davids desavoueerde, maar vooral omdat hij niet als premier van het hele kabinet sprak maar als leider van het CDA dat in 2003 naar eer en geweten toch zo'n weloverwogen besluit had genomen om de inval in Irak te steunen. Balkenende bleef erbij dat er een juridisch mandaat was om de oorlog te beginnen. Dat vond hij zeven jaar geleden; dat vindt hij nog steeds. Dat schoot bij de Partij van de Arbeid, die de inval altijd al onrechtmatig vond, in het verkeerde keelgat . En dus vond Mariëtte Hamer, fractievoorzitter van de PvdA, dat Balkenende zijn woorden moest terugnemen, omdat hij niet had gesproken namens het hele kabinet.  

Het is opmerkelijk dat het CDA aan die eis van de PvdA uiteindelijk en schoorvoetend tegemoet kwam. We zijn van het CDA immers niet gewend dat die partij - nog altijd van mening dat zij, en zij alleen, dit land besturen - zo openlijk toegeeft aan eisen van een andere, kleinere partij. Maar het CDA kon niet anders. "We hebben geen tijd voor een crisis", verklaarde Balkenende zijn knieval voor de PvdA. Alles beter dan de val van het kabinet.  

Maar blij zijn ze niet bij het CDA. Ze begrijpen er niets van dat Hamer de boel op de spits dreef. Dat was in de ogen van de christen-democraten niet nodig geweest. En ze verwijten de fractievoorzitter van de PvdA dat zij de publiciteit zocht en openlijk eiste dat Balkenende zijn woorden zou inslikken. Het had wel wat chiquer gekund, vinden ze bij het CDA. Hamer had haar bezwaren intern moeten uiten en daar - zonder druk van de media - een oplossing moeten vinden.  

De val van het kabinet is weliswaar voorkomen, maar de aangerichte schade is zeker nog niet hersteld. Het onderlinge vertrouwen binnen de coalitie heeft opnieuw een deuk opgelopen. En de boosheid bij het CDA is nog niet weg. De PvdA zal terug moeten betalen voor de deuk die het CDA heeft opgelopen. Op welke manier is nog de vraag. Maar er zijn genoeg heikele onderwerpen, waar CDA en PvdA nog altijd lijnrecht tegenover elkaar staan; denk aan Uruzgan, denk aan de komende bezuinigingen. Op een van die punten zal de PvdA door de bocht moeten om het CDA genoegdoening te schenken. De volgende crisis is alweer in zicht.... 

Jos Heymans,
politiek verslaggever RTL Nieuws

VVD-leider Mark Rutte is door zijn collega's in de Tweede Kamer uitgeroepen tot Politicus van het Jaar. Hulde en gefeliciteerd. Rutte heeft zich inderdaad uit een diep dal omhoog geworsteld en is er in geslaagd om zijn partij weer op de kaart te zetten. Rutte kenmerkte zich daarbij door een ongekend van nature gegeven optimisme, waaraan hij politieke inhoud en discipline in zijn fractie wist te koppelen. Zowaar geen geringe prestatie voor een politicus die lange tijd op een zeer wankele interne machtsbasis moest opereren. De lof van zijn collega's is dan ook niet alleen sympathiek maar ook terecht.  

Maar wat stelt het nu allemaal voor, Politicus van het Jaar? Weinig, bar weinig. Natuurlijk het wordt vermeld op teletekst, een stukje in de krant, wellicht een berichtje op televisie, maar de titel zelf is de afgelopen jaren behoorlijk gedevalueerd. Want naast Mark Rutte krijgen we er de komende dagen nog een paar. Want Rutte is gekozen door zijn collega's, aanstaande zondag wordt bekend wie de parlementaire pers tot Politicus van het Jaar kiest en ook wordt de titel vergeven door de burgers in een door het programma Een Vandaag uitgeschreven poll. Kortom, we hebben straks drie Politicussen van het Jaar, tenzij iemand de "dubbel" wint.  

Het is net als met de wereldkampioen boksen, daar zijn er ook meerdere van omdat iedere bond zijn eigen titel vergeeft. Maar wie is nou echt de sterkste? En wie is nou echt de Politicus van het Jaar? Heel simpel dat is degene die straks de verkiezingen wint. Dan pas weten wie als beste uit de bus komt. Wat al die andere titels betreft, zij komen voort uit een leuk maar wel wat incestueus gezelschapsspel op het Binnenhof. Op zich niets mis mee, zolang je het niet te serieus neemt. Maar Mark gefeliciteerd hoor!  

Frits Wester, politiek verslaggever RTL Nieuws