Krijg de Spaensche pokken!
Inspirerende erfenis
Tussen 1568 en 1621 was de relatie tussen Spanje en Nederland, om het zacht te zeggen, nogal slecht. De Spaanse overheerser werd uiteindelijk verjaagd, en de archieven uit die periode bieden een inspirerende erfenis voor de wedstrijd tegen Spanje.
Geuzenliedboeken
De geheime Dordtse geuzenliedboeken bieden een rijke bron aan scheldwoorden, meldt Erfgoedcentrum DiEP. Dordrecht was één van de steden die in 1572 besloten tot een opstand tegen Spanje en Willem van Oranje uitriepen tot stadhouder.
Caims gebroethsel
De geuzen baseerden zich bij het schelden op de katholieke Spaanse bezetter vooral op de bijbel. Papisten, Baals papenen (Baal is de duivel) en Baals religioen zijn maar een paar termen die destijds werden gebezigd. Paap staat voor de paus, de leider van de katholieke kerk. Een ander verantwoord scheldwoord is 'Caims gebroethsel'; dat verwijst naar Kaďn, de man die volgens de Bijbel de eerste (broeder)moord pleegt.
Boeleerders
De Spanjolen waren 'boeleerders', overspeligen, zo vonden de geuzen. Dat overspel leidde dan ook tot 'Spaensche pokken' (syfilis); en die geslachtsziekte was dus vooral te vinden ‘onder pausch’ rokken’, onder de kleding van katholieken. Om het af te maken werd het scheldwoord 'Babels boeleerders'; de stad Babel is volgens de Bijbel pervers en onrein, en de bron van groot kwaad.
Maraen
Een ander populair scheldwoord voor Spanjaarden is 'maraen'. Het komt van het Spaanse marráno (varken), een scheldwoord voor moslims en joden die onder dwang christen waren geworden. Het woord is verwant met 'moren' en 'moriaan'. De Spaanse soldaten stonden verder bekend als 'spekjan'; dat verwees naar de gewoonte van de bezetter om al het voedsel te roven en op te eten.
Liver turcx dan paaps
De leus 'liver turcx dan paaps' werd veel gebruikt door de geuzen, die ook vaak een Turkse halve maan op hun kleren droegen. De Turkse sultan kreeg de voorkeur boven de paus, want terwijl die de protestanten vervolgde, bood de sultan godsdienstvrijheid in het Ottomaanse Rijk.
Spanjaard!
De benaming Spanjaard is ook al een scheldwoord. 'Espagnol' werd in het Nederlands eigenlijk Spanjool, en de geuzen maakten daar Spanjaard van. 'Aard' heeft namelijk bijna altijd een negatieve bijklank (grijsaard, boosaard, gierigaard). De Spanjolen scholden trouwens ook: 'geuzen' betekent eigenlijk 'bedelaars'.
