De dag dat Hernandez en Kortenoeven uit de PVV stapten

• Ze blijven in de Kamer, maar doen niet mee aan nieuwe verkiezingen.

• De twee verwijten Wilders dat er 'onzin' in het programma over defensie stond.

• Ook wordt de PVV-fractie volgens hen op 'Noord-Koreaanse wijze' bestuurd.

• Volgens de twee zijn er nog ten minste vijf PVV-Kamerleden die er net zo over denken.

17:09 uur

Dit liveblog wordt gesloten. Dank voor de aandacht. En voor wie er geen genoeg van kan krijgen: hieronder het volledige interview van Wim Kortenoeven en Marcial Hernandez door Frits Wester.

16:55 uur

Kamerlid Richard de Mos heeft verklaard dat hij er niet aan denkt uit de PVV te stappen. Hij is er niet blij mee dat Kortenoeven en Hernandez in de Kamer blijven. "Die zetel is van de PVV, niet van het lid", stelde hij. De kritiek van Hernandez en Kortenoeven op PVV-leider Geert Wilders noemde De Mos onzin.

16:47 uur

Bekijk hier een overzicht van de ontwikkelingen van vandaag.

16:28 uur

Bekijk de crisis in zestien fragmenten.

16:22 uur

15:42 uur

15:39 uur

15:37 uur

15:29 uur

De satirische website De Speld heeft de reactie van Kim-Jong-un op de vergelijkingen van Kortenoeven en Hernandez binnengekregen. Wat in ieder geval wél klopt aan het bericht, is dat Noord-Korea geen lid is van de EU.

15:21 uur

Geert Wilders laat zich naar eigen zeggen niet gek maken door het vertrek van Hernandez en Kortenoeven.

15:18 uur

15:17 uur

15:06 uur

15:00 uur

Kamervoorzitter Gerdi Verbeet meldt dat Hernandez en Kortenoeven samen als groep verdergaan in de Kamer, tot de verkiezingen zijn geweest. Dan verlaten ze het parlement.

14:59 uur

14:58 uur

Geert Wilders reageert op het vertrek. "Ik heb nog nooit zoveel messen in mijn rug gehad als vandaag. Maar ik heb nog steeds heel veel zin in de campagne en ga er met opgeheven hoofd aan beginnen. Ik laat me niet gek maken. Ik ga ook niet terugslaan."

Hij heeft geen signalen van anderen die uit zijn partij zouden willen opstappen, zoals Marcial Hernandez en Wim Kortenoeven deden. "Maar goed, die had ik vanochtend ook niet." Toch gaat hij er niet vanuit dat er meer zullen volgen. "Ik ken ze niet."

Hij benadrukte dat hij geen leugenaar is. Dat de helft van zijn verkiezingsprogramma niet haalbaar zou zijn en hij dat zelf ook zou hebben gezegd, zoals Kortenoeven en Hernandez beweren, is volgens Wilders verkeerd uitgelegd. Het gaat om dingen die pas mogelijk worden als we uit de Europese Unie stappen, aldus de PVV-leider.

14:56 uur

14:55 uur

14:53 uur

Op dit liveblog komt zometeen de volledige versie van het interview van Frits Wester met de twee. Tot die tijd kun je kijken naar enkele hoogtepunten, zoals onderstaand fragment van Wim Kortenoeven over hoe moeilijk de stap voor hem is.

14:37 uur

Bekijk hier een overzicht van de opvallendste uitspraken van Kortenoeven en Hernandez tijdens het interview met Frits Wester.

14:34 uur

Verslaggever Roel Schreinemachers:

"Wilders: weinig dagen dat ik zoveel messen in mijn rug heb gehad als vandaaag"

14:21 uur

Lees hier de zeven opmerkelijkste uitspraken van de persconferentie van Wim Kortenoeven.

14:19 uur

14:09 uur

Zoals Suzanne Bosman zojuist op tv zei, zal op dit liveblog zo snel mogelijk het hele gesprek van Frits Wester met Kortenoeven en Hernandez te zien zijn.

13:58 uur

PVV-Kamerlid Elissen reageert: "Ik ben totaal verrast, herken de kritiek van dissidenten niet." Hij respecteert hun keuze, maar vindt het 'niet sjiek' dat ze het nieuws van hun vertrek wereldkundig maken op de dag dat de partij het verkiezingsprogramma presenteert. Elissen is niet van plan op te stappen.

13:54 uur

Bekijk hier een selectie van de zeven opmerkelijkste uitspraken van de persconferentie van Hernandez.

13:53 uur

Na 50 minuten is het interview met Hernandez en Kortenoeven in de Haagse studio voorbij. De twee zijn volledig leeggelopen en hebben Wilders allerhande verwijten gemaakt.

13:52 uur

Nog een quote van Brinkman: "De PVV is een partij die is gebaseerd op achterdocht, verraad en Stasi-achtige praktijken."

13:51 uur

Hero Brinkman zegt tegen RTL Nieuws dat deze 'LPF-achtige toestanden' mogelijk 'de ondergang van de PVV' inluiden. Zometeen komt op dit liveblog een video met zijn complete reactie.

13:50 uur

Volgens Kortenoeven is Wilders een 'roeptoeter' die 'kiezersbedrog' pleegt.

13:49 uur

Hernandez: "Niemand weet op dit moment waar hij op de lijst terechtkomt."

13:47 uur

Hernandez noemt de uitspraak van Wilders dat de twee wisten dat ze laag op de lijst zouden komen, een leugen. "Hij is een keiharde leugenaar", aldus Hernandez.

13:45 uur

Kortenoeven en Hernandez ontkennen ten stelligste de bewering dat het PVV-programma uitvoerig met hen is besproken. "Wij mochten het een half uurtje doorbladeren, daarna moesten we meteen zeggen wat we ervan vonden." Wat zij gezegd hebben is "de waarheid en niets dan de waarheid."

13:44 uur

Kortenoeven: "Het hele Haagse establishment zet Defensie in de uitverkoop."

13:43 uur

Kortenoeven en Hernandez hoorden pas via de radio dat Wilders de stekker er had uitgetrokken in het Catshuisoverleg.

13:42 uur

Hernandez: "Je wordt voortdurend genegeerd. Maar als hij je nodig heeft, moet je op stel en sprong komen. En dan nog heeft hij maar een paar minuten tijd."

13:37 uur

13:36 uur

Kortenoeven heeft veel kritiek op Barry Madlener, de fractievoorzitter van de PVV in het Europees Parlement. Die heeft in Brussel niets gepresteerd, en hij was er niet blij mee dat Madlener bij de fractie in Den Haag kwam.

13:34 uur

De felle reactie van Dion Graus:

13:33 uur

Kortenoeven zegt nu dat Hernandez geen kopstoot heeft gegeven, toen daar van werd beschuldigd.

13:28 uur

Vesrlaggever Jos Heymans:

"Kortenoeven tegen Dion Graus: "Ga je mond maar wassen", nadat Graus in Kamerdebat joden beledigd had over ritueel slachten. "

13:25 uur

Lees hier de volledige tekst van de verklaring van Kortenoeven.

13:24 uur

Kortenoeven gaat nu in op zijn beschuldiging aan het adres van Graus, dat die anti-semitische uitlatingen heeft gedaan. Volgens Kortenoeven had Graus het over 'dieren martelen' bij de rituele Joodse slacht. Kortenoeven vond de opmerking van Graus dat hij het zo niet had bedoeld 'niet voldoende'.

13:22 uur

ANP meldt: "PVV-leider Geert Wilders spreekt tegen dat hij gezegd zou hebben dat de helft van het PVV-verkiezingsprogramma hoe dan ook niet uitvoerbaar is, zoals de opgestapte Kamerleden Marcial Hernandez en Wim Kortenoeven beweren."

13:21 uur

Kortenoeven knikt heftig op de vraag of Wilders Henk en Ingrid een rad voor de ogen draait.

13:19 uur

De PVV is veranderd van een rechtse partij in een linkse partij met hele rare standpunten, zegt Kortenoeven.

13:18 uur

Lees de analyse van Frits Wester: hele zwarte dag voor Wilders.

13:16 uur

Lees hier de volledige tekst van de verklaring van Hernandez.

13:14 uur

Het gaat de twee echt om het defensiebeleid. Hernandez: "Wilders speelt pim-pam-pet met de krijgsmacht."

13:10 uur

Ondertussen reageert PVV'er Dion Graus, die door Kortenoeven van anti-semitisme werd beschuldigd, in felle woorden: "Hoe minder matennaaiers, hoe beter".

13:08 uur

Hernandez en Kortenoeven vinden de reactie van Wilders 'makkelijk'. Wilders suggereerde dat de twee zijn opgestapt omdat ze laag op de lijst zouden komen. "Dat is niet aan de orde", aldus Kortenoeven.

13:04 uur

Kortenoeven: "Ik ben nog steeds geëmotioneerd. Ik heb ook wat uit te leggen aan mijn vrouw en kinderen, nu ik uit de politiek stap."

13:03 uur

Marcial Hernandez antwoordt op de vraag waarom de twee vandaag de fractie verlaten: "Het glas was halfvol, maar op een gegeven moment was het helemaal vol."

13:00 uur

Frits Wester: "De stap van Hernandez en Kortenoeven kwam als een complete verrassing."

12:50 uur

Frits Wester:

"Uiteraard is Geert Wilders ook uitgenodigd om zijn visie te geven."

12:48 uur

12:40 uur

Om 13:00 uur zitten de twee in de Haagse studio van RTL Nieuws.

12:39 uur

Op twitter wemelt het van de grappen over de actie van Hernandez en Kortenoeven.

12:38 uur

Kortenoeven: "Ik ben vrienden kwijtgeraakt doordat ik bij deze partij ging."

12:36 uur

Verslaggever Lotte Ragut:

"Het is zo bizar @hernandez en kortenoeven en een lachende @geertwilderspvv op de achtergrond #pvvchaos Bekijk foto."

12:33 uur

12:32 uur

Kortenoeven is bezig aan een boek over de kwestie. Hernandez niet. "Ik kan niet zo goed schrijven."

12:30 uur

Hernandez en Kortenoeven vinden Lilian Helder een 'heldin' omdat ze is opgekomen tegen Wilders in de fractie. Maar zij willen niet zeggen of Helder bij de vijf fractieleden hoort die het met hen eens zijn.

12:27 uur

Kortenoeven en Hernandez hebben tijdens een 'retraite' op een heuvel in Israël nagedacht over hun besluit.

12:26 uur

Kortenoeven: "Het leek alsof Geert Wilders heel graag wilde dat ik op de lijst zou komen."

12:24 uur

12:21 uur

Hernandez wil niet met Hero Brinkman geassocieerd worden. Hij had naar eigen zeggen geen weet van zijn plek op de lijst.

12:20 uur

Hernandez: "Het interesseert mij geen moer op welke plek ik op die lijst kom. Ik wil niet op die lijst!"

12:18 uur

Hernandez: "Het is niet onze bedoeling de fractie op te blazen."

12:17 uur

Het 'Politburo' bestaat volgens Kortenoeven uit vier Kamerleden: Geert Wilders, Martin Bosma, Fleur Agema en Louis Bontes.

12:15 uur

Lees hier een portret van Wim Kortenoeven.

12:14 uur

Kortenoeven wil geen namen noemen, maar hij zegt dat hij van vijf andere PVV-Kamerleden weet dat ze net zoals hij en Fernandez gefrustreerd zijn.

12:13 uur

Verslaggever Steven Schoppert:

"Kortenoeven schetst hoe lang proces van vervreemding van Wilders al loopt. Maar Wilders had zojuist geen idee waar Kortenoeven boos over is."

12:12 uur

Lees hier een portret van Marcial Hernandez.

12:11 uur

Kortenoeven: "Beleid PVV is een ongehoorde schoffering van onze strijdkrachten."

12:10 uur

Verslaggever Steven Schoppert:

"Kortenoeven huilt. "Problemen die Wilders heeft geduid, zijn niet weg. De PVV heeft geen oplossing voor de problemen die ons bedreigen"

12:09 uur

"De frustraties zijn zo lang opgekropt dat mijn gezondheid eronder ging lijden", aldus Kortenoeven.

12:08 uur

Kortenoeven stapt uit de fractie omdat hij het niet eens is met het programma. Daar staat volgens hem 'gevaarlijke onzin' in.

12:07 uur

Hero Brinkman twittert dat hij respect heeft voor het besluit van de twee om uit de fractie te stappen.

12:06 uur

Kortenoeven noemt Wilders een 'politieke klaploper', omdat hij niet voor defensie en de verdediging van Israël wil betalen, terwijl hij wel zegt dat in Israël de frontlijn in de strijd tegen de Islam ligt.

12:04 uur

Volgens Kortenoeven staat het boek van Wilders over de islam 'vol met prietpraat'. Kortenoeven en Hernandez zijn allebei felle tegenstanders van de bezuinigingen op defensie.

12:03 uur

Wilders heeft volgens Kortenoeven gezegd dat hij 'niet zo moeilijk moest doen, want de helft van het programma is toch onuitvoerbaar'.

12:01 uur

Frits Wester:

"Dit kan Geert Wilders zo vlak voor de verkiezingen niet gebruiken."

11:59 uur

Verslaggever Steven Schoppert:

"Kortenoeven vertelt dat justitie-woordvoerder (lilian helder dus) het ook moedig tegen wilders heeft opgenomen."

11:58 uur

Kortenoeven beschuldigt nu Dion Graus van anti-semitisme, omdat hij de rituele slacht door Joden wil verbieden.

11:57 uur

Kortenoeven herhaalt de uitspraak van Hernandez dat de perscontacten bij de PVV op 'Noord-Koreaanse wijze' werden gecoördineerd door een soort 'Politburo'.

11:55 uur

Ook Kortenoeven vertelt over het genegeerd worden door Wilders. "Het was te gênant voor woorden." Volgens Hernandez verpestte Wilders daar een ontmoeting op de ambassade van een belangrijk land voor.

11:51 uur

Verslaggever Steven Schoppert:

"Laten we trouwens niet vergeten dat Hernandez en Kortenoeven lang niet zeker waren van verkiesbare plek op kieslijst"

11:50 uur

Kortenoeven wijst er net als Hernandez erop dat zij het niet eens zijn met defensie-beleid van de PVV. Volgens hen wilde Wilders de verdediging van Nederland aan de VS overlaten, en daar niet door Nederland aan laten betalen. Kortenoeven, oud-onderzoeker van het CIDI, is daar fel tegenstander van. Voor hem zijn 'bedreigingen van de veiligheid' het belangrijkste onderdeel van de politiek.

11:48 uur

Wim Kortenoeven huilt.

11:47 uur

Volgens Hernandez zijn er behalve hij en Kortenoeven nog meer Kamerleden die er zo over denken als zij. Ze blijven in de Kamer, maar doen daarna niet mee aan de verkiezingen. Ze richten geen nieuwe partij op. Hernandez is uitgepraat en geeft het woord aan Kortenoeven.

11:45 uur

"Met deze beslissing kan ik in de spiegel blijven kijken", aldus Hernandez. "Als PVV-Kamerlid ben je alleen maar stemvee." "Ik kan niet langer verraad plegen aan de waarden die mij in de krijgsmacht zijn bijgebracht."

11:44 uur

Verslaggever Steven Schoppert:

"'Politbureau' PVV controleert op Noord-koreaanse wijze persverzoeken fractieleden." Mogen niet zelf kamervragen indienen.

11:42 uur

"Geert leeft in een totaal isolement en is niet eens bereikbaar voor zijn eigen Kamerleden."

11:40 uur

Verslaggever Steven Schoppert:

"Volgens Hernandez gaf Wilders achter gesloten deuren toe dat groot deel verkiezingsprogramma onuitvoerbaar zou zijn."

11:39 uur

Hernandez spreekt vooral over het beleid op het gebied van Defensie van de PVV. Daar is hij het niet mee eens.

11:38 uur

"Korte termijn- en symboolpolitiek domineren bij de PVV."

11:37 uur

Geert Wilders suggereert dat Hernandez en Kortenoeven uit de fractie stappen omdat ze op een lage plek op de lijst zijn gezet.

11:36 uur

"Alles draait om Geert Wilders, hij speelt met levens van loyale mensen".

11:35 uur

Hernandez is 'totaal genegeerd' door Geert Wilders, zegt hij.

11:32 uur

Hernandez heeft 'vele slapeloze nachten' gehad.

Hernandez heeft het besluit zojuist via twitter bekendgemaakt. Zij geven nu een persconferentie.

11:29 uur

Het wordt een lang en complex verhaal, zeggen Kortenoeven en Hernandez.