Dat zijn enkele kernpunten van de 27 aanbevelingen die de tijdelijke commissie financieel stelsel, ofwel commissie-De Wit, maandag bij een tussenrapportage aan de Tweede Kamer doet.
Er moeten sancties komen op het niet naleven van de fatsoensregels, stelt de voorzitter en SP-Kamerlid Jan de Wit namens de commissie, die verder bestaat uit Kamerleden van alle grote fracties. Daarnaast wil de commissie dat nutsbank- en zakenbankactiviteiten gescheiden worden en dat banken vooraf gaan betalen naar gelang ze risico lopen.
De commissie constateert in het rapport dat binnen de financiele sector de 'checks and balances' binnen het Nederlandse bestuursmodel onvoldoende hebben gewerkt. Hiervoor heeft de samenleving de prijs betaald in de vorm van een gemankeerde financiele sector, een stagnerende economie, en een torenhoge hypotheek op de toekomst, aldus de commissie.
Met de Code Banken, een zogenaamd 'herenakkoord' onder leden van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), heeft de financiele sector een eerste stap gezet, maar het gaat de commissie niet ver genoeg. Deze stelt zich in het rapport de vraag "of de financiele sector de discipline heeft om niet alleen naar de letter, maar ook naar de geest van de Code Banken te gaan handelen".
De regels dienen daarom volgens de Kamerleden aangevuld en aangescherpt te worden op punten van risicobeheersing, beloningsbeleid en toezicht. Niet alleen banken, ook alle andere financiele instellingen moeten verder onder een dergelijk regime komen te vallen.
Beperkingen ten aanzien van beloning moeten volgens de commissie niet alleen gelden voor de top, maar voor de hele organisatie. "Dit geldt bijvoorbeeld voor beperkte vertrekvergoedingen en claw-back mogelijkheden". Verder moet als uitgangspunt gelden: "geen winst, geen bonus".
In het geval van staatssteun, schaart de commissie zich achter de voorstellen van de minister van Financien om bijvoorbeeld uitstaande optie- en aandelenpakketten en voorwaardelijk toegekende bonussen van bestuurders te laten vervallen. Ook hier wil de commissie dat dit niet alleen voor de top, maar voor het voltallige personeel gaat gelden.
Om te voorkomen dat bankiers het spaargeld van burgers vergokken op financiele markten, wil de commissie bankactiviteiten waarbij spaargeld betrokken is afzonderen, ook wel 'ring-fencen', legt De Wit uit. "Zodat geld niet kwijtraakt."
Waarnemers zien hierin een opmaat naar juridische opsplitsing van grote financiele conglomeraten in Nederland. Gezien verschillende delen van een concern dan afzonderlijk failliet moeten kunnen gaan, zou dit moeilijk zijn te verenigen onder een en dezelfde beursnotering.
Het depositogarantiestelsel heeft in zijn huidige vorm de langste tijd gehad. Volgens de commissie is het beter vooraf een garantiefonds op te zetten, in plaats van achteraf de schade proberen te verhalen.
Voorts moeten de kapitaaleisen sowieso omhoog. Concreet is de commissie hierover echter niet. "Laten we eerst maar kijken waar Basel II mee komt", aldus De Wit.
Liefst moet het toezicht internationaal worden versterkt, vindt de commissie. Maar als dit niet gebeurt moet Nederland--lees: de Tweede Kamer--meer op eigen initiatief handelen.
Volgens de commissie is de aanleiding van de crisis onomstotelijk het uiteenspatten van de woningmarktzeepbel in de Verenigde Staten toen duidelijk werd dat veel slechte hypotheken waren verstrekt. Echter, daarmee gingen ook dieper liggende macro-economische problemen opspelen.
De Nederlandse Bank (DNB) en het Centraal Planbureau (CPB) hebben weliswaar gewezen op de problemen, maar de relatie tussen risicovolle internationale macro-economische omstandigheden en het financiele stelsel is "onvoldoende onderkend en onderschat".
Daarom wil de commissie dat DNB en CPB samen minstens eens per jaar regering en parlement bij komen praten over de internationale en nationale macro-economische ontwikkelingen in samenhang met de financiele sector. Ze moeten hierbij ook komen met beleidsaanbevelingen.
DNB maakte afgelopen week al de oprichting van een nieuwe afdeling macro-prudentiele analyse bekend. En het CPB zei zijn expertise op het vlak van financiele markten te willen versterken.
De Autoriteit Financiele Markten (AFM) moet zich meer gaan bemoeien met de heersende cultuur binnen financiele instellingen en het beloningsbeleid, met name de prikkels die ervan uitgaan. Verder moet de vergunningsplicht worden opgerekt, zodat hieraan niet meer te ontkomen valt bij een inleg vanaf EUR50.000.
De commissie wil dat het functioneren van DNB en de AFM wordt onderzocht door de Algemene Rekenkamer.
In de gang van zaken rond de opsplitsing van ABN Amro ziet de commissie verder een illustratie van de onduidelijke verdeling van verantwoordelijkheden tussen de minister van Financien en DNB.
Bij Financien bestond een houding die De Wit typeert als: "Ja, tenzij". DNB wist op zijn beurt niet te overtuigen en er bestond bij partijen een gebrek aan oog voor systeemrisico's.
De uitkomst van het proces had anders kunnen zijn. De autoriteiten hadden ruimte voor het nemen van andere beslissingen, aldus De Wit. Als de benodigde verklaring van geen bezwaar niet was gegeven, dan was ABN Amro waarschijnlijk naar Barclays gegaan, voegt hij eraan toe.
De gang van zaken rond Icesave toont volgens de commissie verder "op schokkende wijze" de problemen met het Europese stelsel van 'homestate control', waarbij instellingen uit een deelnemend land als IJsland zich binnen de gehele Europese economische ruimte kunnen vestigen.
Bij de bespreking van dit onderwerp krijgt DNB het nog eens voor de kiezen. Het is volgens de commissie "opmerkelijk" dat de centrale bank geen actie ondernam. Aan toetreding van Icesave tot het depositogarantiestelsel hadden aanvullende eisen kunnen worden gesteld. Er werd "niet doorgepakt" door DNB, concludeert De Wit.
De rapportage van maandag is het eerste deel van het onderzoek waartoe de commissie opdracht had en richt zich op wat er in de periode tot eind september 2008 is voorgevallen.
In het tweede deel zullen effectiviteit, rechtmatigheid en doelmatigheid van de maatregelen worden onderzocht, die de regering nam na september 2008, toen Lehman Brothers ten onder ging.
Na de verkiezingen zal voor het tweede deel van het onderzoek de commissie opnieuw worden ingesteld. De termijn van zeven maanden voor dit deel van het onderzoek zal verder opnieuw moeten worden bezien, aldus voorzitter Jan de Wit in een begeleidende brief aan de Kamer.
Door Anton Reijinga; Dow Jones Nieuwsdienst; anton.reijinga@dowjones.com; +31-20-571 5213
-0-