1 miljard extra
Kort wat feiten over de jaarcijfers van AkzoNobel: de "cost of sales" namen in één jaar tijd toe van 8,7 naar 9,7 miljard euro. Dat leidde onder meer tot een verlies in het 4e kwartaal. Grotendeels kunnen die kosten worden doorberekend, en verder gaat men bezuinigen op organisatie en IT. Tot zover op het eerste gezicht niets bijzonders, dat grondstoffen duurder worden wisten we al, en goed dat AkzoNobel het op die manier redelijk lijkt te gaan opvangen. Maar voor wie verder kijkt dan zijn neus lang is is dit een alarmerend bericht. Ook als je niet bij Akzo werkt.
Knikpunt
De cijfers van AkzoNobel staan niet op zich. We staan op een knikpunt in de economische geschiedenis die vanaf de industriële revolutie door de toepassing van steeds goedkopere energie tot onze huidige welvaart heeft geleid. Zie de volgende grafiek, ontleent aan de onvolprezen energiebijbel van David McKay . Dit zijn de prijzen van verschillende vormen van energie, uitgedrukt in Britse Ponden van het jaar 2000, dus gecorrigeerd voor inflatie. In een oogopslag zie je de werkelijke bron van 2 eeuwen ongebreidelde economische groei, en waarom deze op dit moment ten einde loopt: het einde van de daling van reële energieprijzen rond het jaar 2000.
Economische groeimodellen
Wat zegt de reguliere economische wetenschap hier eigenlijk over? Bijzonder weinig. Economische klassieke groeimodellen, zoals die van Solow, erkennen de factoren Kapitaal, Arbeid en technologische vooruitgang. Zet méér productiefactoren in en groei volgt vanzelf. Aangenomen wordt kennelijk dat natuurlijke hulpbronnen als energie en grondstoffen oneindig beschikbaar zijn. Dat zijn ze niet, weten we inmiddels, maar achter dat muurtje hebben de meeste economen nog niet gekeken. *) "Grenzen aan de groei" van de club van Rome verscheen in 1972. De conclusies staat zelfs volgens een krant als de Wall Street Journal nog grotendeels overeind maar de economische wetenschap moet een antwoord 40 jaar later nog steeds formuleren. Logisch ook, modellen gaan altijd uit van lineaire bewegingen; plotselinge knikpunten kunnen we niet modelleren **)
Multiplier
Terugkerend naar het voorbeeld van de jaarcijfers van AkzoNobel kun je je in kwalitatieve zin wel voorstellen wat het effect is op de economie als iedereen zich gaat gedragen zoals zij. Kosten worden doorberekend en ze gaan intern bezuinigen. Als Akzo model staat voor de economie als geheel betekent dat: minder personeel, minder opdrachten voor externe leveranciers. Volgt een hogere werkloosheid, dalende inkomsten, en toch meer kosten voor een potje verf. Daarop reageert iedereen door óók te gaan bezuinigen, ook minder uit te geven, enzovoort. Het tegenovergestelde effect dus eigenlijk van de Keynesiaanse Multiplier die we ons van de middelbare school herinneren, waarbij een bestedingsimpuls van 1 Euro een onevenredig groot effect had op de economische groei.
Oplossing?
We zijn weer terug in de situatie van rond 1700, vóór de Industriële Revolutie en de inzet van fossiele brandstoffen: de economie loopt tegen de Malthusiaanse grenzen aan van natuurlijke hulpbronnen. Tóen in de vorm van voldoende brandhout - de bossen in de buurt waren leeggekapt; nu in de vorm van grondstoffen en fossiele energie. Net als toen kunnen we hier alleen uitbreken door totaal anders te gaan produceren. Hoe? Dat wordt de uitdaging voor de komende decennia. Er zijn oplossingen: energiebesparing, recycling van grondstoffen, een lokalere economie, hernieuwbare energie. En misschien moeten we als consument ook wel aan een hele andere situatie gaan wennen (hoe ziet jouw leven eruit zonder de muurverf en de geavanceerde lakken van AkzoNobel voor auto's, vliegtuigen en vrachtschepen?). Hoe het ook zij, het paradigma van eeuwig lijkende groei van de afgelopen 2 eeuwen moeten we voorlopig vergeten.
Olie en de BV Nederland
Helaas is AkzoNobel behoorlijk exemplarisch voor de afhankelijkheid van Nederland als geheel van grondstoffen, en met name aardolie. Akzo verbrandt olie niet alleen als bron van energie, maar ook is bijna alle verf gebaseerd op de grondstof olie. Nederland heeft een relatief grote chemische industrie; ook land- en tuinbouw zijn energie-intensieve sectoren. Onze positie als handels- en logistieke mainport zijn, met luchtvaart en scheepvaart, natuurlijk extreem gevoelig voor dure energie. Daar zijn we mooi klaar mee, gezien het structurele knikpunt in energieprijzen, en een kabinet dat dit enorme economische risico compleet over het hoofd ziet.
*) Uitzonderingen zoals Joseph Stichlitz en Robert Eyres
**) In een eerdere interviewserie voor RTLZ zocht ik hierop een antwoord. En ik beschreef op welke manier energie voor onze welvaart cruciaal is.
©Hans de Geus @ rtlz.nl