Huizen en banken
Vergeet het tekort en de schulden van de overheid; er staat voor Nederland wat veel groters op het spel. Dé achilleshiel zijn onze hoge hypotheekschulden en onze overmatig grote bankensector. Als daar een ongeluk mee gebeurt zijn de gevolgen niet te overzien. En ze zijn aan elkaar gekoppeld; dalende huizenprijzen maken het voor banken moeilijker om geld op te halen omdat de onderpandswaarde voor leningen is gedaald; dat leidt tot duurdere hypotheekrentes, waardoor mensen eerder in de problemen komen en sowieso de prijzen verder dalen. Kortom, dit is een uiterst gevoelig complex; 'too big to fail' maar helaas ook 'too big to save'. Alles op alles dus om daar een ongeluk te voorkomen.
Sneller dan je denkt
Gelukkig is zo'n scenario voor Nederland nog steeds vrij klein, maar toch een stuk minder ondenkbaar dan 5 jaar geleden. En daar schuilt precies het risico: want met de huidige zenuwachtige financiële markten is alleen al de verwáchting van de markt dat dat risico toeneemt, al snel genoeg om het ook daadwerkelijk te laten uitkomen. Bij flinke paniek stijgt de rente naar onhoudbare niveau's. Voor overheid, maar waarschijnlijk ook voor banken (en dus ook voor hypotheken). Met een bankensector die ca. 4 keer zo groot is als het Nederlandse BNP ben je dan snel gezien. Ook de Wall Street Journal waarschuwde hier gisteren voor.
Kwetsbaar voor krimp
Zolang een economie (nominaal) flink groeit, is het hebben van veel schulden niet erg. Maar als een economie krimpt en de rente stijgt, groeien de schulden je in een vicieuze spiraal al snel boven het hoofd. Er wordt minder verdiend, belastingen lopen terug, de overheid moet bezuinigen, mensen raken hun baan kwijt, kunnen de hypotheek niet meer betalen, banken komen in het nauw, executoriale verkopen drukken de huizenprijzen verder in, de onderpandswaarde van huizen op de bankbalans daalt, etcetera. Rente en aflossingen voor particulieren, banken en zelfs de overheid worden steeds moeilijker.
Alle ballen op groei
Snel terugvinden van groei is dus cruciaal. Dat kan ook, want die andere kant van de Nederlandse economie, de reële sector van goederen en diensten, die staat er prima voor. Wat we nu persé niet moeten doen: te snel bezuinigen en te snel hervormingen doorvoeren die op korte termijn geld en groei kosten. Vooral van de hervormingen wordt op korte, en misschien ook op lange termijn veel te veel verwacht. Het is storend om te zien dat commentatoren en economen elkaar daarover klakkeloos nakakelen. De term 'structurele hervormingen' komt ons intussen de neus uit, maar dat terzijde.
Wat we moeten doen hier even op een rijtje:
* De 3% begrotingsnorm moeten we direct vergeten. Het begrotingspact is leuk voor normale tijden, maar het is nu burgemeester in oorlogstijd. Brussel kan even het dak op, "we've got a country to save". En de markten dan? Die zijn niet gek; ook die weten dat groei belangrijk is. Bewijs is Spanje: met het aankondigen van extra bezuinigingen door Rajoy liep de Spaanse rente juist snel óp. En die boete uit Brussel dan? Die boete komt er natuurlijk nooit; sancties voor landen in problemen is sowieso een idiote gedachte, maar als op een gegeven moment half Europa boven de tekortnorm zit, gaat echt de andere helft geen zelfmoord op de Euro plegen door de starre boekhouder uit de hangen.
* Flexibilisering van de arbeidsmarkt: daar is het nu niet het moment voor. Het kan op korte termijn tot een ontslaggolf leiden, wat betekent dat de overheid nog meer geld aan WW kwijt is en mensen nog meer koopkracht verliezen. Sowieso is een inflexibele arbeidsmarkt nu echt het probleem niet waar ons land op stukloopt, en is het maar de vraag of flexibel altijd beter is.
Lees ook deze studie van de TU.
* AOW leeftijd: die moet niet versneld omhoog. Als kale bezuiniging zou dat er een kunnen zijn, maar we willen nu niet snel bezuinigen. En extra groei kunnen we er op korte termijn ook niet van verwachten want voor mensen van die leeftijd is helemaal geen werk.
* Energiebesparing: bij alle 'structurele hervormingen' wordt helaas de belangrijkste altijd achterwege gelaten: energiebesparing. Nederland importeert jaarlijks netto voor 11 mld aan energie, vooral in de vorm van dure olie. Dit is de enige hervorming die én nu geld oplevert, én de economie daadwerkelijk versterkt, én ons bovendien geo-politiek minder afhankelijk maakt. Hoe dit te bereiken is een verhaal op zich, maar 'no-brainers' als snel de maximum snelheid terugbrengen van 130 km/h naar 80, de accijns op benzine verhogen en de grootverbruikerskorting op energie afschaffen moeten we direct doorvoeren.
"We liggen achter; tijd voor een radicale klap"
Even een anekdote: ik zeilde ooit een wedstrijd met iemand met veel meer ervaring dan ik. Na een paar rakken lagen we hopeloos achterin het veld. Als je dan risicoloos doorvaart weet je zeker dat je verliest. Je enige hoop op winst is dan een radicale tactiek, door in het kruisrak die hoek te kiezen waar niemand anders heengaat. Als de wind onverwacht die kant opdraait, is de kans op een medaille nog niet verkeken. Welnu: gelukkig gaat de vergelijking met onze economie (nog) niet op, maar wat ervan te leren is: soms moet je wat meer risico nemen (hoger tekort) om een ander, potientiëel groter risico te verlagen. Dit is niet de tijd om flink en stoer te roepen om harde bezuinigen; dit is de tijd om soft en links de teugels flink te laten vieren. We liggen achter, tijd voor een radicale klap: zet in op groei!
Hans de Geus, rtlz.nl
