Altruïsme van banken?
De voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), Boele Staal, kwam tijdens zijn nieuwjaarstoespraak louter met altruïstische argumenten om de hypotheekrenteaftrek aan te pakken. Zo zou de onzekerheid over de hypotheekrenteaftrek een van de belangrijkste oorzaken zijn, waarom de huizenmarkt op slot zit. Leuk geprobeerd, maar de recessie en de daarbij behorende baanonzekerheid lijkt me een veel belangrijkere factor. Een gezond wantrouwen achter de motivatie van uitingen door banken is sowieso nooit weg en ook dit keer ligt de werkelijke motivatie voornamelijk in het eigen belang van banken.
Banken willen een sterkere balans….
De bankencrisis maakt dat de reserveratio’s omhoog moeten. Dat eisen niet alleen de autoriteiten, maar ook de financiële markten van banken. Met de recente val van Dexia als schrikbeeld is banken er dus alles aan gelegen om meer vet op de botten te krijgen. De reserve ratio’s kunnen op twee manieren omhoog. De eerste is door meer eigenvermogen aan te trekken (dus de teller), maar dat is helaas bijzonder lastig. Weinig beleggers zitten te wachten op bijvoorbeeld een claimemissie, iets wat het Italiaanse Unicredit begin dit jaar nog heeft gemerkt.
…dus willen minder uitlenen
Als het niet via een hogere teller kan, dan maar via een lagere noemer oftewel minder uitlenen. Dat is dan ook de reden waarom banken graag zien dat hun klanten in de huidige fase van de economie hun hypotheekschuld aflossen. De afgelopen decennia zijn banken echter bijzonder scheutig geweest met het verstrekken van hypotheken. Zeker in de booming jaren negentig kwam bijna iedereen in aanmerking voor een aflossingsvrije tophypotheek. Banken zijn dan ook (samen met de wetgever die de hypotheekrenteaftrek bedacht) debet aan de achilleshiel van de Nederlandse economie. Nu huizenprijzen niet langer stijgen, maar juist dalen zijn de uitstaande hypotheken voor banken extra riskant geworden. Nederlanders hebben de grootste hypotheekschuld in de wereld en Nederlandse banken lopen om die reden op dit punt meer risico dan hun buitenlandse collega’s. Zonder vertrouwen overleven zelfs de sterkste banken niet en vandaar dit pleidooi voor aflossingen.
Toch een goed idee?
Ondanks dat banken hier louter vanuit eigen belang voor pleiten lijkt mij het onder bepaalde voorwaarden afschaffen van de hypotheekrente wel een verstandig idee. Hier heb ik in het verleden vaker voor gepleit (bijvoorbeeld de Kijker aan Zet op 16 december jl) en dat leverde verrassend veel hate mail op. De tegenstanders zijn bang het afschaffen van de aftrek uitmondt in een lastenverzwaring en voor hen en zijn om die reden tegen. Het geleidelijk afschaffen van de hypotheekrenteaftrek kan echter prima belastingneutraal plaatsvinden, bijvoorbeeld door gelijktijdig de inkomstenbelasting te verlagen of door het aflossingen voor hypotheken fiscaal te belonen.
Waarom zou je nu al gaan aflossen?
Nu is het aflossen van je hypotheek erg nadelig. Via de website van Independer leer ik dat verschillende banken voor 4% een aflossingsvrije hypotheek aanbieden, waarmee de rente na aftrek netto slechts 2% bedraagt. Dezelfde site laat zien dat het spaargeld voor 4% of meer op een deposito kan worden vastzetten. Dit resulteert in een netto rentevoordeel van 2%, wat zich bij een hypotheek van bijvoorbeeld € 400.000, - vertaalt in voordeel van in totaal € 8.000, - per jaar.
Fiscaal gedrocht
Dit rentevoordeel is toch niet geheel zonder risico. Wanneer iemand zijn baan kwijt raakt, is er ook minder inkomen om de hypotheekrente vanaf te trekken en kunnen de netto lasten gelijk aan de bruto lasten worden. Daarnaast kunnen de voorwaarden veranderen bij het aflopen van de rentevaste periode. Nog gevaarlijker wordt het wanneer mensen niet genoeg sparen voor de uiteindelijk onvermijdelijke aflossing. Om deze redenen is de hypotheekrente een gedrocht van een fiscale maatregel, ooit door naïeve politici bedacht om huizen betaalbaar te maken. Maar als je de hypotheek op een huis twee keer zo goedkoop maakt, zullen huizenverkopers dit aangrijpen om hun vraagprijs uiteindelijk te verdubbelen. Ook direct na het tijdelijk verminderen van de overdrachtsbelasting met 4%-punt vorig jaar belde verkopers hun makelaar of dit aanleiding was om de vraagprijs met 4% te verhogen.
Conclusie
Nederlanders hebben de hoogste hypotheekschuld ter wereld en dat is louter het gevolg van de hypotheekrenteaftrek. Het fiscaal neutraal en geleidelijk verminderen van de hypotheekrenteaftrek, zoals deze week geopperd door de bankenlobby, lijkt me dan ook helemaal geen slecht idee. Alleen zou het de banken sieren als ze hierbij hun eigen belang zouden benadrukken in plaats van te verzwijgen.
