Crisis
Ten eerste is het maar zeer de vraag of de huidige coalitie mijn overtuiging deelt dat ook de Nederlandse economie –net als de Europese economie- zich in crisis bevindt en dus niet in een ‘gewone’ recessie. Formeel zijn we in recessie, in ieder geval volgens de definitie van klassieke economen.
Klaar voor de start?
Feitelijk bevinden we ons in de aanloop naar een depressie. Dat is het geval wanneer steeds meer mensen bezorgd zijn over 1) hun vermogen om nu en in de toekomst aan bestaande financiële en persoonlijke verplichtingen te kunnen blijven voldoen, 2) hun vooruitzichten op het realiseren en behouden van persoonlijke welvaart, 3) hun kansen om het leven te blijven leiden zoals men dat gewend is, inclusief ontplooiingsmogelijkheden 4) de toekomst van anderen, waaronder hun kinderen. Hoe meer mensen deze vier vragen met nee beantwoorden, hoe meer er van een depressie sprake is in plaats van een normale periode van aanpassing van de economie aan veranderende omstandigheden. Bij een depressie zit er iets ernstig fout.
Verslaving
Het actuele denken over onze economie in termen van depressie komt in eerste instantie voort uit de ongebreidelde kredietverlening van de afgelopen jaren van banken aan elkaar, aan overheden, aan ondernemingen en aan particuliere klanten. Iedereen lag aan het infuus van goedkoop geld en leefde in de zekerheid dat terugbetalen later wel zou komen en dat persoonlijke en collectieve welvaart voor het oprapen lag, bijvoorbeeld via winsten en bonussen. Voor velen is later nu geworden.
Op=Op
Een economische depressie ontstaat echter pas dan,wanneer partijen zich beginnen te realiseren dat zij geen nieuwe kredieten meer kunnen krijgen, of alleen tegen (te) hoge kosten en vervolgens grote groepen van mensen besluiten om -in weerwil van hun behoefte- géén krediet meer op te nemen. Omdat ze niet of onvoldoende kunnen terugbetalen. Op dat moment gaat de machine in zijn achteruit. Dat is momenteel het geval.
Neergang
Mensen worden terecht depressief als zij gedurende langere tijd met grote onzekerheden worden geconfronteerd waaraan zij niet kunnen ontsnappen, in combinatie met dreigende verplichtingen waarop zij geen invloed hebben. Europa is zo’n dreiging geworden en het uitblijven van een allesomvattende oplossing voor de huidige schuldencrisis draagt bij aan depressief denken. De rekening die lidstaten en burgers verwachten te krijgen voor de gemakzucht van anderen, leidt tot economische neergang.
Anticiperen leidt tot creperen
In de aanloop naar een depressie beginnen burgers hun knopen te tellen op een manier dat zij hun adem inhouden. Elke maatregel die vervolgens boven hun hoofden wordt genomen, versterkt het proces van economische achteruitgang. Consumenten halen momenteel zelfs op voorhand de broekriem aan, waardoor het slechter gaat (ook met hen) in plaats van beter. Maar mensen moeten wel. Omdat ze in de trein terug zitten.
Politiek
Het kabinet kan kiezen tussen verder bezuinigen en stimuleren. Het wordt waarschijnlijk bezuinigen. Omdat stimuleren betekend dat er méér schulden ontstaan. De kosten gaan niet langer voor de baten uit. Hét economisch probleem van dit moment is dat we in een proces van onvrijwillige omkering terecht zijn gekomen. Echt geld maakte vroeger schulden mogelijk. Die leverden weer echt geld op. Nu leiden schulden alleen maar tot meer schulden. En daarom leven we in depressieve tijden.
©René Rissen @ rtlz.nl