De euro valt
De enige reden waarom volgens de internationaal befaamde econoom Kenneth Rogoff de euro binnenkort wel moet en dus zal vallen, heeft te maken met het volledig ontbreken van institutionele (politieke en fiscale) verankering van deze –onze- gemeenschappelijk munt die -zoals bekend- vooral uitblinkt door een gebrek aan gemeenschappelijkheid. Er is volgens Rogoff niet genoeg tijd én niet genoeg democratie in Europa om de noodzakelijke funderingen alsnog aan te brengen.
De euro is een abstractie
Rogoff bouwt hiermee voort op de argumenten van Arjo Klamer van de Rotterdamse Erasmus Universiteit. Al ten tijde van de introductie van de euro waarschuwde hij voor de euro als een hol vat, dat wel hard zou klinken maar van meet af aan zo lek als een mandje was. Ook Willem Middelkoop heeft keer op keer gewezen op de onhoudbaarheid van de euro en met hem vele anderen, zij het veel later. Krijgen zij alsnog hun gelijk? En zo ja, worden we daar dan beter van?
De euro valt niet
Hun argumenten waren –en zijn- overtuigend. Desalniettemin moet worden vastgesteld dat de euro er nog steeds is. Gewoon nu, terwijl ik schrijf. Ik denk zelfs dat de euro gewoon zal blijven bestaan, in de huidige vorm, en dus niet zal vallen. Ik realiseer mij ten volle dat de enige reden dat de euro er momenteel nog is, te maken heeft met de dagelijkse steunaankopen van staatsobligaties door de ECB. Zonder deze aankopen -die begin november het hoogste niveau ooit bereikten- was het met de euro allang gedaan geweest. Dan was er ook bij mij paniek geweest.
Van de regen in de drup
Door het (overigens niet wettelijk ondersteunde) beleid van steunaankopen is de balans van de ECB inmiddels zo zwaar belast dat deze kopje onder dreigt te gaan. Ik verwacht overigens niet dat dit echt zal gebeuren. Want zodra het de ECB te heet onder de voeten wordt, kan deze de Europese schuld monetariseren en wel op een even bovenwettelijke manier. Frankrijk wil allang dat de ECB geld bijdrukt. Want dat is de gemakkelijkste manier om van het schuldenprobleem af te komen.
Inflatie én deflatie
In dat geval gaat de euro er alsnog aan. In ieder geval geeft deze route voeding aan de angst van velen dat de Europese schuldencrisis op enig moment tot hoge inflatie zal leiden. Hier staat tegenover dat de Verenigde Staten met net zo’n –zo niet hogere- schuldenberg kampt, maar er ondanks massale hoeveelheden nieuw gedrukt geld er nauwelijks sprake is van zorgwekkende inflatie. De inflatie is in Amerika wel hoger dan normaal, maar van Zimbabwaanse toestanden is geen sprake. Daarbij komt dat Amerika en Europa ook met deflatie te maken hebben. Kijk maar naar de huizenprijzen. Als je die tenminste mee wilt tellen.
Kunstmatig hooghouden
Vanwege de ECB is de euro de laatste tijd fors in waarde gestegen ten opzichte van de dollar. Zelfs met zo’n veertig procent. Maar deze waardestijging wordt overwegend als cosmetisch gezien. Dat komt niet in de laatste plaats door het politieke gehannes met het EFSF. Dat moet gevuld worden met geld, bij voorkeur zelfs echt geld. Maar politici kunnen geen geld ophalen. Met de pet rondgaan is ook voor hen een afgang.
Ik verwacht niettemin dat het Europa hoe dan ook gaat lukken om het EFSF te vullen en vuurkracht te geven. Mocht dat toch niet het geval zijn, dan verwacht ik nog steeds dat de euro in stand zal blijven. Ik geloof niet in de slaagkans van een neuro, of een zeuro. Zelfs niet van een treuro.
Als de euro valt, valt de rest ook
De euro mag dan wel niet institutioneel geïntegreerd zijn in Europa, in de valutawereld is de euro dat wel. Met andere woorden, als de euro instort storten alle belangrijke valuta eveneens in de afgrond. Als dominosteentjes. De schade die dat aan de wereld zal toebrengen is zo groot, dat geen van de partijen zich een dergelijk falen kan veroorloven. Al langer is mijns inziens sprake van een mondiale valutaire wurggreep, waarin iedereen elkaar stevig bij de keel heeft.
Gespannen situatie
Dit wil niet zeggen dat er binnenkort veel vertrouwen in de euro zal zijn. Zodra de Europese politiek doorkrijgt dat de interne schuldenberg vele malen groter is dan gerapporteerd en niet verder weggemoffeld kan worden, is het alsnog einde oefening. Zelfs de aankondiging van een simpel referendum, of de val van een regering kan al het einde van de euro inluiden. Zo gespannen staan momenteel de snaren van Europa.
Veilige haven
Ondertussen wordt er nog dagelijks veel geld bij de ECB gestald, zowel door banken als door andere ondernemingen. Iedereen zoekt een veilig heenkomen en dat kan gevaarlijk worden. De oceaan van geld die in de wereld in omloop is droogt hierdoor op. Daardoor kan er minder geld uitgeleend worden en droogt ook de wereldeconomie op. Dat Europa een zware recessie tegemoet gaat, staat mijns inziens wel vast. Hoewel er van officiële zijde slechts over een milde recessie gesproken wordt. Maar dat laatste is een bekend patroon.
Wurggreep
Door de wurggreep waarin de Euro zich bevindt kan deze niet in één keer krachtig gedevalueerd worden. Europa heeft immers EFSF geld uit het buitenland nodig. En als je van de buren een kilo suiker wil lenen, kun je niet tegelijkertijd ruzie maken over het gedeelde tuinpad. Dit wil niet zeggen dat er momenteel geen monetaire oorlog is. Die is er wel, maar komt eerder voort uit haantjesgedrag (China) dan uit de vooropgezette bedoeling om een bepaalde munt –zoals de euro- beentje te lichten. De BRIC- landen willen erg graag erkend worden als wereldmacht. Maar niet over de ruggen van Amerika en Europa. Daarvoor zijn de wederzijdse afhankelijkheden te groot. Nu nog wel.
IMF-geld
De BRIC-landen laten inmiddels duidelijk weten dat het IMF wat hen betreft in de ring kan stappen, om zowel via directe schuldsanering als monetair –via Special Drawing Rights- het voortbestaan van de euro zeker te stellen. Van een enorme uitbreiding van de vuurkracht van het IMF is nog altijd sprake. Het IMF werk al langere tijd aan een fundamentele herschikking van het mandje van internationale valuta’s, met als doel om de werkelijke waarde van deze valuta’s in lijn te brengen met de feitelijke staat –en kracht- van de onderliggende economieën. Goud speelt bij het IMF in toenemende mate de rol van ijkpunt. Maar niet als echt geld. Nog niet.
Goud
Telkens weer wordt goud genoemd als een veilig alternatief voor de euro en de dollar. Dat blijkt wel uit de alsmaar voortgaande stijging van de prijs ervan. In mindere mate wordt momenteel de Yen genoemd. Terwijl de Japanse economie toch echt aan het einde van de rit is gekomen en van de grond af aan herbouwd moet worden. Ook de Yuan is een steeds gevaarlijker munt. De vraag is of en wanneer China een harde dan wel zachte landing van de eigen economie mee gaat maken. De huizenbubbel is groot. Maar dat is het land ook.
Meegesleurd in de euro val
De Zwitserse frank is na de koppeling aan de euro eveneens een gevaarlijke munt geworden. De balans van de nationale bank ziet er vergelijkbaar uit als die van de ECB. Topzwaar dus. Een vluchthaven voor diegenen die hun geld veilig willen stellen is Zwitserland niet meer, tot de teleurstelling van menig rijke –en zelfs minder rijke- Europeaan. Van enig bankgeheim is niet langer sprake en dat is terecht.
Goud
Van goud kun je niet eten. Er moet dus geld zijn. Het is in ons aller belang dat Europa op orde worden gebracht. Niet omdat het met Europa zo goed gesteld is. Maar omdat het zonder Europa zo slecht gesteld is. Met ons wel te verstaan. Met of zonder Europa zullen burgers moeten dokken. Is het desalniettemin nuttig om goud in bezit te hebben? Waarschijnlijk wel. Want je weet in deze tijden maar nooit. Maar goud kost geld –zelfs goudgeld- en eenmaal gekocht kun je dat geld niet een tweede keer besteden. Overheden kunnen dat wel. Burgers niet. Goud is een goed instrument om van A naar B te komen, zeker in tijden van chaos en –bij tijd en wijle- van rauwe paniek. Goud helpt om de winter door te komen. Maar dat hoeft niet te betekenen dat we er warmpjes bij zullen zitten.
