Rampenscenario’s
De afgelopen dagen stonden in het teken van verschillende rampenscenario’s met betrekking tot de toekomst van Europa, van de Euro en van Nederland. Allereerst was er het schokrapport van het Ministerie van Financiën. Dat verschaft een goed inkijkje in het denken van de ambtelijke top over wat ons nog allemaal aan ellende te wachten staat en is zeker geen prutswerk. Het is gemakkelijk te downloaden via www.rijksoverheid.nl en zeer de moeite van het lezen waard. Want het gaat per slot van rekening om onszelf en om onze kinderen. Zo ernstig is de zaak inmiddels geworden.
Weg geloofwaardigheid
Het rapport is ondubbelzinnig helder. Ten eerste zullen we in elk scenario (snel tot zeer snel) moeten wennen aan een beduidend lagere levensstandaard en die beperkt zich niet tot een beetje inleveren van koopkracht. De vraag is slechts of we stapsgewijs naar beneden gaan of met een grote klap. We zullen moeten wennen aan structurele onzekerheid, namelijk over ons persoonlijke verdienvermogen in de toekomst. Het bekende verhaal. Werk staat op de tocht. Pensioenen verdampen, alternatieven (onder andere beleggen) zijn te risicovol, enzovoort. Voor de toekomst geldt dat hebben, niet langer hebben is en krijgen een grote kunst.
Verrassing
Het rapport is typisch een rapport van professionals en maakte eventjes een hele goede indruk. Totdat duidelijk werd dat de minister van Financiën zijn brief over de Griekse scenario’s alleen aan de Tweede Kamer ter beschikking wilde stellen. In één keer was het gedaan met de geloofwaardigheid van de schokproef. Want momenteel draait het juist om Griekenland. Wie is niet ongerust over het naderende onheil uit het zuiden? Zelfs premier Papandreou is niet meer zeker van zijn zaak en keerde dit weekeinde spoorslags terug naar Athene. De VN in New York kon wat hem betreft wel even wachten. Gaat Griekenland bewegen nu het land deze week 800 miljoen Euro aan rentebetalingen moet doen en dan geen geld meer over heeft voor de lopende rekeningen?
Kostbare zaak
Het Duitse IFO maakte enkele dagen geleden bekend dat als het helemaal mis gaat in Zuid-Europa de voorlopige kosten voor Duitsland 465 miljard Euro zullen bedragen en voor Nederland een slordige –en even onvoorstelbare- 100 miljard Euro. Dit laatste bedrag is de helft van het garantieluik van 200 miljard Euro dat eerder door Nederland is opengesteld, naar ik vermoed in een vlaag van grootheidswaanzin en naar goed voorbeeld van de ‘nucleaire optie’ van de toenmalige Minister van Financiën van Amerika, Henry Paulson.
Lange termijn versus korte termijn
In de bedrijfskunde vormen scenarioanalyses nuttige hulpmiddelen voor ondernemingen om zich goed voor te bereiden op de toekomst en de besluitvorming daarover te vergemakkelijken. Ik betwijfel echter of deze scenario’s wel zo nuttig zijn in het kader van de Europese schuldencrisis. Vanwege het acute en steeds indringender karakter ervan zijn eerder ‘on the spot’ beoordelingen van de totaalsituatie nodig en die vragen om een andere dan een professionele benadering van ambtenaren en wetenschappers, namelijk die van het gezonde burgerverstand. We moeten de situatie niet moeilijker te begrijpen maken, maar juist makkelijker.
Ingrijpen
Kan het bijvoorbeeld zo zijn dat Nederland eigenlijk de weg op gaat c.q. moet gaan van IJsland en Ierland, die tot hun spijt er (te laat) achter kwamen dat zij een te grote bankensector hadden in relatie tot de omvang van hun economieën? Ik denk het wel en daarom moet het toezicht op de banken niet groter worden, maar de banken zelf kleiner. Engeland heeft ver gevorderde -en niet mis te verstane- plannen voor het terugbrengen van de aloude splitsing tussen consumentenbanken en zakenbanken. Alleen willen ze die splitsing uitstellen tot 2019. Te laat dus. Want deze crisis dwingt nu tot ingrijpen. Niet morgen.
Flipperkast
Een andere vraag. Kan het zo zijn dat de Europese schuldencrisis binnenkort overslaat (of beter gezegd weer terugslaat) op Amerika en vice versa? Dat het welbekende flipperkast effect optreed en Amerika binnenkort nieuwe klappen gaat krijgen? En daarna wij weer? In dat licht zie ik in ieder geval het recente werkbezoek van Minister Geithner aan Europa. Hij werd weliswaar ter plekke van de vergadering weggehoond, maar misschien heeft hij wel degelijk een punt.
Illuster zinnetje
In het Nederlandse schokproef rapport staat een illuster zinnetje: “als het echt tegen zit, zit alles tegen”. Zal er binnenkort een ‘big bang’ zijn? Net als menige burger ben ik er niet gerust op. De ene verrassing volgt immers op de andere en het ondenkbare is telkens weer mogelijk gebleken.
