Europees Burger Initiatief
Op 1 april aanstaande treed het Europese Burger Initiatief (EBI) in werking als uitvloeisel van het Verdrag van Lissabon van 2007. Zodra 1 miljoen burgers in tenminste 7 lidstaten elkaar op een bepaald thema hebben weten te vinden, kan de Europese Commissie worden opgeroepen om de kwestie te regelen en moet de commissie hiertoe een wetsvoorstel indienen. Er rust dan zowel een politieke als daadwerkelijke verplichting op de schouders van Brussel.
Klare taal
Tot voor kort – en misschien zelfs tijdens het ontwerpen van deze vorm van participatieve democratie- zou dit initiatief gemakkelijk als praktisch onhaalbaar terzijde kunnen worden geschoven. Maar met de opkomst van sociale media in de samenleving kunnen grote groepen van burgers zich dankzij het initiatief op eenvoudige wijze scharen in hun denken over en beleving van (bijvoorbeeld) de schuldencrisis.
Juiste moment
De introductie van het burgerinitiatief komt op het juiste moment, namelijk te midden van aanhoudende kritiek op de Europese regeringsleiders over de legitimiteit van hun handelen met betrekking tot de soevereiniteit van de lidstaten en de drang van bewindslieden om Europa naar eigen inzicht te kunnen besturen, inclusief veelvuldige stemmingswisselingen en zwabberend beleid. Op geen enkel moment tijdens de crisis is bijvoorbeeld het referendum serieus genomen, namelijk als een doeltreffend middel om bij de bevolking draagvlak te creëren voor onaangenaam en zelfs onwenselijk, maar desalniettemin noodzakelijk beleid.
Drempels
Het is de vraag hoe succesvol het EBI zal kunnen en mogen functioneren. Aan de ene kant zijn er technische drempels want niet iedere lidstaat beschikt over dezelfde diepe internet penetratie als Nederland of Duitsland. Er zijn ook politieke drempels zoals in Hongarije. Daar is het de vraag of het EBI op dezelfde vrijheid van meningsuiting mag rekenen, als in andere lidstaten een gegeven is.
Zal het lukken?
Praktisch is het de vraag of burgers in staat zullen zijn om gezamenlijke thema’s te vinden die daadwerkelijk ten gunste van alle bewoners van Europa zijn en dus niet slechts van enkele. Zal het bijvoorbeeld de jongeren van Europa lukken om Brussel aan te sporen tot jeugdvriendelijk werkgelegenheidsbeleid, anders dan via hun politieke vertegenwoordiging nu al plaatsvindt? Kunnen via het EBI de democratische vuisten worden gebald, richting een burgervriendelijke oplossing van de Europese schuldencrisis, bijvoorbeeld door het wegstrepen van staatschulden?
Zware druk
Feit is dat het EBI er komt, zelfs nu de Europese democratie onder zware druk staat. Het EBI vormt een doeltreffend platform voor burgers om hun betrokkenheid bij Europa te tonen en hun zorgen daarover om te zetten in onderlinge solidariteit. Het EBI is een instrument om ‘bodempolitiek’ te realiseren, als vernieuwingsimpuls voor de parlementaire democratie die ook op Europees niveau toe is aan een grote beurt.
Huis op orde
Onlangs gaven de politiek-filosofen Jürgen Habermas (Duitsland) en Frank Ankersmid (Nederland) een krachtige zwengel aan de discussie over hervorming van het Europees politieke stelsel. In de kern stellen zij een Europees twee-Kamersysteem voor, waarbinnen het Europese volk vertegenwoordigd is in de Tweede Kamer van Europa en de soevereine lidstaten in de Eerste Kamer. Het is goed voorstelbaar dat de Minister-presidenten van de lidstaten rechtstreeks gekozen worden in hun rol als leden van de Eerste Kamer van Europa.
Het moet beter
Resteert de vraag hoeveel belang de Europese regeringsleiders bij de omvorming van het politieke systeem hebben. Tijdens een uitslaande brand moet je de brandblussers immers niet lastig vallen. Toch heeft vooral bondskanselier Merkel laten weten veel interesse te hebben in een beter functionerend Europa, zonder onnodige beperkingen en zonder de bureaucratische invulling die kenmerkend is voor de huidige Europese Commissie.
Spannend
Het EBI maakt wat mij betreft Europa weer spannend. Als het de bevolking dat wil kan het de democratie in eigen handen nemen. In ieder geval geeft het EBI ruimte aan de bevolking om aan Europese spanningen lucht te geven en wel op een constructieve manier. Alleen al daarom is het EBI de moeite waard en is de introductie per 1 april aanstaande zeker geen grap.
