Hoe groot is onhoudbaar
De totale staatsschuld van de zeven rijkste landen ter wereld (Canada, Frankrijk, Duitsland, Engeland, Italië, Japan, Amerika) aangevuld met de BRIC-landen, wordt momenteel op 21 biljoen dollar geraamd. Het is echter zeer de vraag of het hier om een betrouwbare raming gaat. Veel staatschuld wordt niet, of slechts in verhulde vorm gerapporteerd en soms zelfs gewoon fout weergegeven, zoals destijds in Griekenland het geval was. De Grieken staan hierin niet alleen.
Veelkoppig monster
Dan is er ook nog altijd de vraag hoeveel staatschuld er in het verleden weggemoffeld is via Goldman-achtige constructies. Zelfs de keurige Nederlandse staat kent ‘Special Purpose Vehicles’ en mag deze apart zetten van de balans. Maar wat een tijdje geleden als prima financieel beleid werd gezien, wordt nu als quasi-crimineel gedrag beschouwd. In ieder geval door burgers. Eén ding staat vast. De staatsschuld is overal stijgende en niet dalende en het proces van beheersing ervan is‘out of control’.
Meten is weten?
Dat blijkt zeker uit Amerika. Daar wordt het schuldenplafond om de paar maanden vrijwel automatisch doorbroken en dat gebeurt telkens weer. Japan heeft niet eens een plafond. Daar is de schuld nu al in de dampkring terecht gekomen. In Spanje valt het ene schuldenlijk na het andere uit de kast. Meten is weten. Maar als het om schulden gaat blijken we niet te kunnen rekenen. In ieder geval is er een groot verschil tussen de eerlijkheid van politici en die van burgers.
Financiële orkaan
Van de genoemde 21 biljoen dollar moet volgens Bloomberg in 2012 ongeveer een derde worden geherfinancierd, grofweg zo’n 7,6 biljoen euro, en dat zal naar verwachting met hoge tot onhoudbare rentes gepaard gaan. Japan moet zo’n drie biljoen opnieuw financieren en dat kan allang niet meer uit eigen zak. Amerika (2,8 biljoen) blijft de eigen wanboel maar voor zich uitschuiven in de hoop dat de Federal Reserve het gammele zaakje overeind weet te houden. Ook in Europa wordt steeds weer tijd gekocht om de schuldenkwestie te kunnen oplossen. Minister van Financiën Wolfgang Schaüble van Duitsland zei tussen kerst en oud en nieuw dat het in 2012 allemaal wel goed zou komen met Europa en de euro. Direct na hem sprak bondskanselier Merkel van een uitermate moeilijk, onzeker en onvoorspelbaar 2012.
Lichtpuntje
Niemand wil erkennen dat de wereldschuldenlast te zwaar geworden is voor een normale oplossing. Daardoor dendert de schuldentrein voort richting een wereldcrisis van geld. Wat is geld nog waard als op de huidige manier van schuld op schuld stapelen wordt doorgegaan? Hoe gek het ook klinkt vormt het ontstaan van een wereldcrisis van geld een belangrijk lichtpuntje in de oplossing ervan. Zodra deze er is kunnen partijen bijvoorbeeld besluiten om elkaars schulden kwijt te schelden, hetzij volledig dan wel via het tegen elkaar wegstrepen van dat deel van staatschuld dat in eigen bezit is. Wil Griekenland een kans van overleven hebben dan moet het niet 50% van de staatschuld kwijt, maar zelfs 75-80%. Dat lukt niet of nauwelijks. Omdat Griekenland er alleen voor staat.
Inflatie
Schuldbestrijding moet op wereldniveau plaatsvinden. Anders komt er oorlog. Dat kan bijvoorbeeld ook via een gezamenlijk beleid van ‘inflation targeting” in combinatie met de introductie van een nieuwe wereld reserve munt, bijvoorbeeld de SDR van het IMF.
De weg hiernaar toe lijkt vooralsnog kansloos. Maar als de schuldencrisis door blijft woekeren, opent dat vanzelf nieuwe deuren, als het ten minste niet al te laat is. Ikzelf schat de kans dat het rijke westen in een langdurige economische depressie terechtkomt, hoog tot zeer hoog in.
Het heft in handen van burgers
Aan een overmaat van schuld moet een keer een einde komen. Dat kan ook door het vragen van een bijdrage van de bevolking. Iedereen heeft in de afgelopen decennia op allerlei wijzen kunnen profiteren van de staat. Nu moet de staat op zijn burgers kunnen vertrouwen, maar niet via een afgedwongen en langjarig beleid van harde bezuinigingen.
Als de G-20 burgers gemiddeld 30% van hun spaargeld vrijwillig aan de staat zouden overmaken, is de gehele schuldencrisis in één klap opgelost en kan er gewerkt worden aan de noodzakelijke hervormingen van het systeem.
Wereldniveau
Rare ideeën? Onwerkbare voorstellen? Dat mag zo zijn. Maar geen enkel beleid -van geen enkel land- leidt momenteel tot een oplossing. We hebben daarom oplossingen nodig die passen bij het denken van burgers over wat eerlijk en rechtvaardig is. En als wij te lang van onze welvaart hebben kunnen genieten door teveel op de pof te leven, dan is het nu tijd om een stapje terug te doen. Maar één schaap over de dam helpt niet. Alle schapen moeten tegelijk in beweging komen. Dat zou écht een stap van wereldniveau zijn.
