‘Merkozy’, het tandem dat de crisis in de eurozone te lijf ging, is niet meer. De socialist François Hollande heeft Nicolas Sarkozy opgevolgd als president van Frankrijk. Al in de eerste week na zijn inauguratie werd duidelijk dat er een nieuwe wind waait over de Champs-Élysées. Welke gevolgen heeft dat voor de as Parijs-Berlijn en voor de eurozone?
Leraar Duits
Hollande lijkt veel waarde te hechten aan een goede samenwerking met Duitsland. Direct na zijn beëdiging stapte hij op het vliegtuig naar Berlijn om kennis te maken met Duitse bondskanselier Angela Merkel. Ook de benoeming van Jean-Marc Ayrault tot premier kan als een positief signaal worden beschouwd. Ayrault begon zijn carrière als leraar Duits en hij heeft goede banden met diverse Duitse politici.
Daar staat wel tegenover dat Hollande er niet voor terugdeinst om zijn meningsverschillen met Merkel aan het licht te brengen. Te onderstrepen / te benoemen / over het voetlicht te brengen? Al tijdens zijn verkiezingscampagne uitte hij veelvuldig kritiek op de bezuinigingsdrift van de bondskanselier en pleitte hij voor een sterkere focus op economische groei.
Euro-obligaties
Daarnaast heeft hij binnen een week na zijn aantreden tot tweemaal toe gepleit voor de introductie van euro-obligaties, leningen die door alle eurolanden gezamenlijk worden uitgegeven Tijdens een bijeenkomst van de G8-top van vooraanstaande industriële landen gooide hij al een balletje op en tijdens een informeel diner van Europese regeringsleiders herhaalde hij dit voorstel.
Hollande krijgt op dit vlak bijval van zuidelijke lidstaten, waaronder Italië en Griekenland, die zuchten onder hoge rentetarieven. Maar landen als Duitsland en Nederland verzetten zich hier hevig tegen. Zij vrezen door de komst van euro-obligaties meer rente over hun leningen te moeten betalen. Ook zijn ze bang dat bij zwakke landen de druk verdwijnt om een fiscaal verantwoord beleid te voeren. Voordat er over eurobonds gesproken kan worden, moeten er eerst meer vorderingen worden gemaakt op het gebied van fiscale en economische integratie in Europa, zo vinden de tegenstanders.
Eurogroep
Een ander heikel punt is de opvolging van de Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker tot voorzitter van de eurogroep, de groep ministers van Financiën van de eurozone. Merkel heeft de Duitse minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, gekandideerd, maar Frankrijk dreigt dit te blokkeren, omdat de Fransen vinden dat Duitsland hiermee een te sterke positie krijgt.
Al met al lijkt de relatie tussen de twee grootste Europese mogendheden toe aan een herijking. Toch voorziet Léon Cornelissen, Chief Economist bij Robeco, geen grote conflicten. “Ik denk dat ze er samen wel uit zullen komen. Beide landen zijn op elkaar aangewezen.”
Cornelissen verwacht dat Merkel iets meer richting Hollande zal opschuiven, vanwege de politieke situatie in haar eigen land. Haar partij, het CDU, verliest steeds meer draagvlak onder Duitse kiezers, ten gunste van linkse partijen. Het CDU en coalitiepartner FDP hebben inmiddels zoveel deelstaatverkiezingen verloren, dat ze de meerderheid zijn verloren in de Bondsraad, de Duitse Eerste Kamer. “Het CDU zal in de toekomst waarschijnlijk met de SPD moeten samenwerken en dus concessies moeten doen”, aldus Cornelissen.
Hollande kan in theorie overigens in een vergelijkbare positie komen. Eind deze maand vinden in Frankrijk de parlementsverkiezingen plaats. Naar verwachting zullen de socialisten deze winnen. Zo niet, dan zal het voor Hollande erg moeilijk worden om alle veranderingen door te voeren die hij voor ogen heeft. Er hangt voor hem dus veel vanaf. Dit kan de reden zijn dat hij na zijn overwinning nog steeds verkiezingstaal spreekt. Mogelijk wordt zijn toon hierna milder.
Compromissen
Cornelissen verwacht dat Merkel en Hollande in staat zullen zijn de tegenstellingen te overbruggen en waar nodig compromissen te sluiten. “Ik zie geen onderwerpen die niet-onderhandelbaar zijn.”
De euro-obligaties zullen er volgens hem voorlopig niet komen. “Als deze worden ingevoerd, worden landen volledig aansprakelijk voor elkaars schulden. Dat is in de huidige situatie niet te verkopen.” De zwakke landen uit de eurozone zullen eerst hun zaakjes op orde moeten brengen om het vertrouwen van de markt te krijgen, meent Cornelissen. Ook moet er een goed mechanisme komen om sancties op te leggen als landen uit de pas lopen. Bovendien zijn voor de introductie van euro-obligaties waarschijnlijk enkele verdragswijzigingen nodig. “Ik denk dat euro-obligaties het sluitstuk zullen zijn van Europese integratie.”
Er zijn volgens Cornelissen op kortere termijn wel tussenoplossingen mogelijk, zoals euro-obligaties op projectbasis.
In de media wordt al volop gespeculeerd over de vraag of met de komst van Hollande een nieuw tandem ontstaat. The Economist doopte het duo onlangs om in ‘Merde’, een benaming die volgens het Britse tijdschrift de staat waarin de euro zich bevindt, treffend samenvat. Of het ook iets zegt over de wijze van samenwerking, zal nog moeten blijken.