Afleveringen

Kijk alle uitzendingen terug van seizoen 2

Afleveringsinformatie Seizoen 2

De beschrijving van de afleveringen die hieronder te vinden zijn hebben betrekking op Buch In De Bajes II

AFLEVERING 10 - GELOOF, HOOP & LIEFDE

‘Hoe kunnen ruim 800 mensen elke dag weer dit werk doen?’

De Penitentiaire Inrichting Vught telt ruim 800 personeelsleden en zo’n 650 gedetineerden, verspreid over een hele serie gebouwen met verschillende regimes. In de tiende en laatste aflevering weet Menno op de valreep nog een grote wens te realiseren: mee met zo’n zwaarbewaakt gepantserd gevangenentransport die je wel eens over de Nederlandse wegen ziet scheuren. Het wordt een adembenemend ritje…

Terug op het terrein van de PI loopt Menno pastor Bert tegen het lijf die met een kar met spullen op weg is naar de EBI, de Extra Beveiligde Inrichting, waar de veiligheidsmaatregelen extreem zijn. Zelfs schilderles gaat achter glas, dat hebben we vorige week kunnen zien. ‘Want’, zo legde afdelingshoofd Jolanda uit, ‘de gedetineerde zou met een kwast de schilderleraar kunnen gijzelen.’ Maar hoe gaat dat dan bij een kerkdienst?

Dominee Anne, een van de andere geestelijk verzorgers en collega van pastor Bert, legt uit hoe dun de scheidslijn is tussen wel of niet in de gevangenis belanden. En als je er eenmaal zit, is de band met de buitenwereld van levensbelang. Neem nou Rosita en Angelo: ze kenden elkaar net een jaar toen Angelo tot 10 jaar cel werd veroordeeld. Al zes jaar lang bezoekt Rosita haar grote liefde tweemaal per week. Hoe houdt zij dit vol, en wat betekent het voor Angelo?

Voor Jan, de man die in aflevering 7 vertelde hoe hij tot de dubbele moord kwam waarvoor hij tot 20 jaar veroordeeld is, is het bezoek van zijn dochtertje het enige wat hem op de been houdt. Vier keer per jaar mag ze bij hem op bezoek komen, en dat zijn de enige vier keer in het jaar dat hij zich scheert. Hij vertelt Menno over hoe hij de verdere buitenwereld totaal probeert buiten te sluiten, en waarom.

Steven zit ook al zijn halve leven vast. Hij heeft nu weer 9 jaar gekregen voor afpersing. Steven is een woonwagenbewoner, hij komt uit een familie van ‘reizigers’, en die hebben een hechte onderlinge band. Hij mist hen dan ook ontzettend, wat wordt versterkt door de muziek die bij hen hoort, zoals Grad Damen, Frans Bauer en André Hazes. ‘Als ik die muziek hoor, doet dat pijn.’ ‘Je weet dus wat pijn is,’ zegt Menno. ‘Maar hoe vaak heb je andere mensen pijn gedaan?’

Ouasef mist zijn familie ook. Maar dat ziet er een stuk hopelozer uit, want zijn vader heeft in een psychose zijn moeder vermoord. ‘Hij heeft mijn moeder, mijn broer, mijn zus en mij nooit met een vinger aangeraakt. En dan ineens dit. Dat zijn psychoses. Verschrikkelijk.’ Sinds deze gebeurtenis heeft hij zijn vader niet meer gezien. En hij mocht van Justitie ook nog eens geen afscheid van zijn moeder nemen, omdat hij toen ook gevangen zat. ‘Ze willen je breken, je gek maken,’ zegt hij. Maar als Menno besluit uit te gaan zoeken waarom hij niet met verlof mocht, blijkt het verhaal toch iets anders in elkaar te steken…

Vlak voordat Menno zelf de PI Vught na een maandenlang verblijf verlaat, gaat hij nog even op bezoek bij een TBS-er die na anderhalf jaar in de longstay in Vught overgeplaatst wordt naar een andere kliniek. Barry is in de dertig, en hij zit al zijn halve leven vast. Belangrijkste reden: zijn drugsverslaving. Even leek het goed te gaan: hij trouwde, kreeg een vaste baan en was clean. ‘Maar uiteindelijk ben je eerder al getrouwd met drugs, en dat is sterker.’ Toen Barry acht, negen jaar was en hij in de metro in Amsterdam zat, zag hij de torens van de Bijlmerbajes en had één grote wens: om ooit daar binnen te belanden. ‘En dan niet als bewaarder…’

Tot slot neemt Menno afscheid van directeur Erik Masthoff, en vraagt zich wederom af: ‘Hoe kunnen ruim 800 mensen elke dag weer dit werk doen? Ik vond het fascinerend, maar ik ben ook blij dat ik weer naar huis mag.’ ‘Dat is ook heel begrijpelijk en heel gezond,’ aldus Masthoff, die dan uitlegt waarom die 800 mensen het wél volhouden en er nog van kunnen genieten ook.

Kijk de aflevering terug op RTL XL

AFLEVERING 9 - CREATIEVE THERAPIE

‘Je staat in een hok met een levensgevaarlijke man. Ben je niet bang?’

De Penitentiaire Inrichting Vught telt ruim 800 personeelsleden en zo’n 650 gedetineerden, verspreid over een hele serie gebouwen met verschillende regimes. In de negende aflevering ontdekt Menno hoe creativiteit op tal van plekken in de PI de kop opsteekt, soms als therapie, soms als educatie en soms gewoon als doorbreking van het monotone bestaan achter de tralies. Zo is er Ben, een grote beer van een vent die in het Penitentiair Psychiatrisch Centrum zit. Hij is opgepakt voor poging tot doodslag, een daad die hij zoals hij zelf zegt ‘in een psychotische toestand’ heeft gepleegd. ‘Dan schiet het ineens in je kop en je weet niet waarom.’ Op de Krea van het psychiatrisch centrum leeft Ben zich uit met kwasten en verf en maakt daar mooie dingen.

In de tweede aflevering ontmoette Menno Cees, en had met hem een gesprek dat in Nederland veel heeft losgemaakt. Cees ervaart mensen als naalden en als iemand te dicht in de buurt komt, breekt het zweet hem uit en wil hij diegene de keel doorsnijden. In deze aflevering is Menno er getuige van dat Cees creatieve therapie krijgt van Maartje, een frêle verschijning die hem met schilderen probeert wat zelfinzicht bij te brengen. Deze keer zoekt ze bijvoorbeeld zijn grenzen op door steeds tussen hem en zijn schilderwerk te gaan staan en ‘zijn’ vlakken vol te verven. Wat Menno in een nagesprek met haar tot de vraag brengt: ‘Je staat daar alleen in zo’n hok met een levensgevaarlijke man. Ben je niet bang?’

In aflevering drie kreeg Menno een rondleiding in de roemruchte EBI, het strengst beveiligde regime van Europa. Daar was hem opgevallen dat er allemaal schilderijen aan de muren hingen in één bepaalde schilderstijl. Ze blijken gemaakt te zijn door dezelfde EBI-gedetineerde met wie Menno een interview achter glas had. Het blijkt dat de man wekelijks schilderles krijgt, ook achter glas. Menno mag erbij zijn en is getuige van een bizar schouwspel…

Naast schilderen is ook muziekmaken een geliefde bezigheid. Remco bijvoorbeeld schrijft raps en voert ze ook uit. Menno heeft een afspraak met hem, maar hij blijkt in de isoleercel te zitten. Dan maar daarheen. Daar vertelt Remco dat hij er bewust voor gezorgd heeft om in de iso terecht te komen, omdat hij de herrie op zijn afdeling niet meer kon verdragen. ‘Aan de ene kant een zanger, aan de andere kant een gitarist, het is teveel.’ Menno weet hem te overtuigen terug te gaan naar zijn afdeling, en als hij hem daar opzoekt, blijkt hij over nog een groot talent te beschikken: sprookjes vertellen…

Al bespeel je geen enkel instrument, trommelen lukt altijd wel. Een groepje gedetineerden ramt er vrolijk op los om hun frustraties af te reageren. Menno loopt met één van hen, Stephan, mee terug naar zijn cel. Daar vertelt Stephan het hartverscheurende verhaal van de dood van zijn dochtertje van bijna zes en kort daarop de zelfmoord van zijn vriendin. Eerlijk gezegd ziet Stephan het leven niet meer zitten, en heeft hij al diverse pogingen ondernomen om er uit te stappen…

Mensen als Cees en Stephan hebben medicijnen nodig om op de been te blijven. Dat geldt ook voor Lorenzo, die agressief wordt als hij zijn medicijnen niet inneemt. Maar Lorenzo is daar niet consequent in. Als hij voor de zoveelste keer zijn medicijnen weigert, besluit het personeel dwangmedicatie toe te dienen. Menno mag mee om te kijken hoe dat gaat. Maar wat er dan gebeurt, dat had hij in de verste verte niet voorzien…

Kijk de aflevering terug op RTL XL

AFLEVERING 8 - TBS

‘Ze mogen blij zijn dat ze leven. Ik had liever gehad dat ze dood waren gegaan.’

De Penitentiaire Inrichting Vught telt ruim 800 personeelsleden en zo’n 650 gedetineerden, verspreid over een hele serie gebouwen met verschillende regimes. In de achtste aflevering bezoekt Menno de TBS Longstay op het terrein van de PI Vught. TBS Longstay is een klein onderdeel van het landelijke TBS-systeem. Hier zitten patiënten die – de naam zegt het al – langdurig, mogelijk zelfs levenslang, in een TBS-kliniek moeten verblijven omdat ze te gevaarlijk zijn om terug te keren in de maatschappij. Vanwege hun langdurige verblijf is de afdeling huiselijker ingericht en zijn er meer voorzieningen dan in gewone gevangenissen. Directeur Zorg en Behandeling Erik Masthoff leidt Menno rond en beantwoordt vragen die het Nederlandse volk steeds weer stelt: waarom krijg je éérst gevangenisstraf en dan pas TBS en niet andersom, waarom gaan we door met TBS-ers op verlof sturen als het van tijd tot tijd zo gruwelijk mis gaat en waarom krijgen TBS-ers voorzieningen zoals in Vught een complete muziekstudio met synthesizer, gitaren, versterkers en een drumstel?

Menno interviewt twee bewoners van de TBS Longstay, op hun kamers. De ene, Ron, vertelt dat hij een monster is dat alleen maar aan zichzelf denkt, de ander, Sjon (die al 21 jaar in de TBS zit) legt uit dat hij elke twee jaar weer getoetst wordt door de rechtbank en steeds verlenging krijgt, terwijl hij zelf vindt dat hij zonder problemen weer de maatschappij in kan.

Als je je reguliere gevangenisstraf uitzit en je hebt TBS opgelegd gekregen, krijg je bezoek van een vertegenwoordiger van de TBS-kliniek voor een intakegesprek. Menno mag exclusief bij zo’n gesprek aanwezig zijn, en de gedetineerde is een ‘oude bekende’: de serieverkrachter Peter, met wie Menno in aflevering 6 een uitgebreid gesprek had. Uit het gesprek wordt duidelijk hoe ver een TBS-maatregel ingrijpt in je leven. Ook hoort Peter dat hij zijn geliefde beroep vrachtwagenchauffeur waarschijnlijk nooit meer zal mogen uitvoeren, zelfs niet als hij ooit weer vrij mocht komen…

Zelfs de TBS Longstay kent nog een hoger trapje: de ZISZ-afdeling, de afdeling voor Zeer Intensieve Specialistische Zorg. Deze surrealistische afdeling met zwarte en witte matrassen tegen de muren en het plafond kent slechts zes bewoners, alle zes met het stempel ‘extreem gevaarlijk.’ Voor deze zes mensen zijn 14 personeelsleden dag in, dag uit in de weer met verzorging en behandeling. Elke keer als de deur van een van de zes kamers geopend wordt, moeten er 2 tot 4 personeelsleden bij aanwezig zijn. Behandelcoördinator Wendy laat Menno het allemaal zien. En Menno spreekt met één van deze zes mannen, Theo. Hij heeft in Libanon gevochten begin jaren ’90, en toen hij terugkwam in Nederland heeft hij verschrikkelijke dingen gedaan waardoor hij nu op deze speciale afdeling zit. Theo heeft een geloofsboek geschreven, en hij verwacht dat hij over 200 jaar net zo groot zal zijn als het Christendom…

‘Gaat het wel eens mis hier?’, vraagt Menno aan Wendy. En inderdaad, in 2011 is het gruwelijk misgegaan toen één van de bewoners twee medewerkers heeft neergestoken met een schaar. Maar omdat er geen specialistischer afdeling is dan deze ZISZ, hebben de collega’s van deze twee medewerkers hem nog een jaar moeten verzorgen. Nu zit hij nog steeds in Vught, maar in Unit 1, de afdeling voor Beheersproblematische Gedetineerden. Hij mag daar nooit ongeboeid zijn cel uit en wordt altijd door vier man begeleid. Ook als hij naar de spreekkamer wordt gebracht voor een interview met Menno, die natuurlijk wil weten wat deze man bezield heeft. Het gesprek wat dan volgt is misschien wel het meest schokkende van deze hele serie. Eén van zijn uitspraken: ‘Ze mogen blij zijn dat ze leven. Ik had liever gehad dat ze dood waren gegaan’…

Kijk de aflevering terug op RTL XL

AFLEVERING 7 - AGRESSIE

‘Als ik mijn zin niet krijg, ga ik je prikken!’

De Penitentiaire Inrichting Vught telt ruim 800 personeelsleden en zo’n 650 gedetineerden, verspreid over een hele serie gebouwen met verschillende regimes. In de zevende aflevering haakt Menno aan bij de 46-jarige Ronald, een boom van een Brabander die onderweg is naar de rechtbank in verband met een mishandelingszaak. Tijdens zijn laatste verlof heeft hij het letterlijk aan de stok gekregen met zijn buurman: die heeft hem met een honkbalknuppel op zijn hoofd geslagen. Beide heren hebben een strafblad van tientallen kantjes. Maar Ronald is degene die is aangeklaagd en beschuldigd. En vandaag gaat hij ‘gas geven. Die officier van Justitie, die moeten we hebben.’ Menno gaat mee naar de rechtbank om te zien hoe dat afloopt…

Agressie is een veel voorkomend thema in de PI Vught. Agressie is vaak een reden waarom gedetineerden vastzitten, maar ook achter de tralies zet het patroon zich soms voort. Fysieke, psychische en verbale agressie jegens mede-gedetineerden en/of personeel komt regelmatig voor. Vooral op Unit 1, het regime voor Beheersproblematische Gedetineerden. Afdelingshoofd Renate van Lieshout vertelt: ‘Na onze Unit 1 is er niets meer. Iedereen die in de rest van Nederland niet meer te handhaven is komt bij ons. Het gaat om een heel kleine groep van de ernstigste gevallen, zo’n 36 a 38 man op al die tienduizenden gevangenen in Nederland.’ Zij legt uit dat het vaak om mannen gaat die in hun jeugd zo beschadigd zijn, die bijvoorbeeld in weeshuizen in derde wereldlanden zijn opgegroeid en geen andere manier van omgang kennen dan ‘als ik m’n zin niet krijg, ga ik je prikken.’ Menno is er getuige van hoe één zo’n man die dag in, dag uit zich verzet tegen alles waar je je maar tegen kan verzetten, door een Intern Bijstandsteam met helmen en wapenstok onder de douche wordt gezet omdat hij al langere tijd weigert zelfstandig te douchen.

Maar als Menno enkele dagen later er getuige van is hoe één van de gedetineerden van Unit 1 met een sigaar in zijn mond in de deuropening van zijn cel staat en als Renate hem aanspreekt op zijn gedrag, hij tegen haar zegt: ‘Wegwezen hier jij’, en ze gáát ook nog, ja, dan kan hij niet anders dan verhaal gaan halen bij Renate. Wat is dit, wie deelt hier nou de lakens uit? En dan krijgt hij een uitleg die hij niet had verwacht…

De dreiging van agressie, de continue verbale bedreigingen van gedetineerden: het kan een bewaarder uiteindelijk slopen. Bewaarder John vertelt hoe hij na jaren van doodsbedreigingen, waarbij een gedetineerde zelfs John’s naam met bloed op de muur had geschreven, uiteindelijk knapte en een burnout kreeg, waarbij hij zelfs ‘beesten over de muur zag kruipen.’

In de PI Vught worden ook trainingen gegeven om je agressie te leren beheersen. De jonge Serdar krijgt van psychomotorisch therapeut Bryan een bokstraining waarin hij moet leren niet meer bij het minste of geringste te gaan slaan. Serdar vertelt Menno dat hij na de dood van zijn vader en zijn zusje in de problemen is geraakt. Toen hij in de gevangenis is beland, heeft hij hulp gekregen bij zijn rouwverwerking, en nu leert hij om zijn lontje niet zo kort te laten zijn. ‘En het werkt!’

En dan is er Jan, een man die 20 jaar gevangenisstraf uitzit voor de moord op zijn buren. Tijdens een vorige gevangenisstraf heeft zijn buurman zijn vrouw afgeperst, haar tot seksuele handelingen gedwongen in ruil voor het gebruik van haar eigen pinpas, en zijn huis gestript van alles wat maar van waarde was. Als Jan weer vrijkomt, voltrekt zich een vreselijke tragedie die hij tot in detail aan Menno beschrijft…

Kijk de aflevering terug op RTL XL

AFLEVERING 6 - ZEDENDELINQUENTEN

Let op: Nadat de opnamen door Buch in de Bajes II mbt afdeling 6F zijn gemaakt heeft er een verhuizing binnen de PI plaatsgevonden. De gedetineerden die op dit moment op de afdeling 6F zitten zijn geen Zedendelinquenten en ook niet veroordeeld voor Zedendelicten.

-----

‘Waarom zou een kind van acht geen recht op seks kunnen hebben?’

De Penitentiaire Inrichting Vught telt ruim 800 personeelsleden en zo’n 650 gedetineerden, verspreid over een hele serie gebouwen met verschillende regimes. In de zesde aflevering komt Menno in de gevangeniswinkel Jan tegen die daar de vakken staat te vullen. Hij had liever de metaalopleiding die ook in de PI wordt gegeven gevolgd. Maar dat is te gevaarlijk. Hij is zedendelinquent, en dan ben je tussen de ‘reguliere’ gevangenen niet veilig. Want voor je het weet word je ‘opgepoetst’.

Jan neemt Menno mee naar afdeling 6F, de afdeling zeden, waar een dozijn mannen zitten onder wie een paar zeer beroemde namen. Jan is veroordeeld voor pedofilie, maar hij vindt dat onze maatschappij is doorgeschoten in haar oordeel over pedofilie. Enkele quotes uit het interview: ‘Volgens de waarden en normen die er in de natuur heersen, zou ik niet gezondigd hebben. De natuur stelt keihard dat een kind van 12-13 jaar of nog jonger geslachtsrijp is, en aan de voortplantingscyclus hoort mee te doen. Die hoort niet net als in Nederland te gaan puberen, dat hoort niet. Dat hele gepuber is niet volgens regels van de natuur. Je kunt een kind van 8 jaar, als jij die goed getraind hebt, zelfstandig in een oerwoud laten overleven. Waarom zou een kind van zo’n leeftijd dan geen recht op seks kunnen hebben?’

Als Menno korte tijd na dit interview hoort dat deze man door de rechter naar huis is gestuurd, stapt hij naar Directeur Zorg en Behandeling Erik Masthoff: hoe kán dit!?

Een andere gedetineerde op de afdeling zeden is Peter, en die komt er minder genadig vanaf. Hij heeft 10 jaar en TBS met dwangverpleging gekregen voor de gewelddadige verkrachting van 10 vrouwen in een tijdsbestek van 17 jaar. Menno heeft een uitgebreid gesprek met hem over hoe hij tot dit soort delicten is gekomen, wat er tijdens het plegen ervan door hem heen ging en wat er zou gebeuren als we hem nu vrij zouden laten. Erik Masthoff licht vanuit psychiatrisch oogpunt toe wat er met mensen als Peter aan de hand is.

Daarnaast spreekt Menno het afdelingshoofd en een bewaarder van de afdeling zeden over hoe het is om dag in, dag uit met dit soort mensen aan het werk te zijn.

Ook deze aflevering een gesprek met de 23-jarige Robbie, die al sinds zijn 13e in de criminaliteit zit en overvallen op onder meer Albert Heijn en Gall & Gall heeft gepleegd. Hij geeft onder meer antwoord op Menno’s vraag: heb je er wel eens over nagedacht om in plaats van Albert Heijn te overvallen er te gaan werken?

Mohammed, de geldverslaafde veelpleger die we in aflevering 5 hebben leren kennen, legt Menno het verschil uit tussen ‘echte’ en ‘Arabische Marokkanen’. De laatste categorie bestaat uit ‘mietjes, die zich kleden als flikkers.’

Kijk de aflevering terug op RTL XL

AFLEVERING 5 - VEELPLEGERS

‘Geef ze levenslang. Want ik heb als slachtoffer ook levenslang.’

De Penitentiaire Inrichting Vught telt ruim 800 personeelsleden en zo’n 650 gedetineerden, verspreid over een hele serie gebouwen met verschillende regimes. In deze vijfde aflevering bezoekt Menno Buch de ISD, de Instelling voor Stelselmatige Daders, in de volksmond veelplegers of draaideurcriminelen genoemd. In de PI Vught zitten er 48, en 98% van hen is drugsverslaafd. In 2004 is de ISD-maatregel ingevoerd: een rechter kan besluiten een veelpleger twee jaar vast te zetten, zelfs al was het laatste misdrijf het stelen van een blikje bier. In die twee jaar gaat het personeel in Vught met ze aan de slag om ze op het rechte pad te krijgen. Bij één derde lukt dat, twee derde gaat vroeger of later opnieuw de fout in.

Onder die 48 veelplegers heb je extreme zorgmijders die zelf vinden dat ze helemaal geen probleem hebben, en mannen die zo wanhopig op zoek waren naar hulp dat ze zich bewust hebben laten oppakken. En alles wat daar tussen zit. Menno spreekt beide uitersten. Enerzijds de zorgmijder die zijn complete celmuur vol heeft hangen met strafrapporten naar aanleiding van drugsgebruik in detentie, en die zelfs binnen de muren van de PI Vught nog wordt gepakt voor sjoemelen en handel in drugs. In deze aflevering zijn we getuige van het verhoor en de strafmaatregel: opsluiting in de isoleercel. En anderzijds de man die zwaar verslaafd over straat zwierf, daar zijn kinderen zag spelen in de sneeuw en zich zo’n loser voelde dat hij meermalen op een dakrand van een flatgebouw heeft gestaan. Hij liet zich bewust arresteren en kreeg de ISD-maatregel opgelegd. ‘Dat was mijn redding,’ vertelt hij Menno. Nu komt hij vrij, en Menno zoekt hem op bij zijn oma die hem als enige door dik en dun is blijven steunen. Bovendien neemt bij Menno mee de Eindhovense wijk in waar hij jarenlang voor wel duizend euro per dag moest stelen om in zijn verslaving te voorzien. Tot in detail laat hij zien hoe hij dat deed.

Menno maakt ook kennis met die 2% die niet drugsverslaafd is. Hij heet Mohammed, en hij heeft een andere verslaving: geld. Als sinds zijn puberteit leeft hij van de criminaliteit. ‘Ik heb in mijn leven nog geen dag, geen uur gewerkt. En dit verdient goed.’ Dat hij met het plegen van gewapende overvallen bij zijn slachtoffers een levenslang trauma veroorzaakt, daar is hij niet zo mee bezig. Maar als Menno op bezoek gaat bij een vrouw in een eenvoudig rijtjeshuis in een eenvoudige buitenwijk die op een dag twee gewapende overvallers in haar gang had staan, heeft zij maar één straf voor dergelijke criminelen: ‘Levenslang. Want ik heb ook levenslang.’

Kijk de aflevering terug op RTL XL

AFLEVERING 4 - SUICIDE

‘Ze zeggen: het hoort bij je werk. Maar het hoort absoluut niet bij je werk…’

De Penitentiaire Inrichting Vught telt ruim 800 personeelsleden en zo’n 650 gedetineerden, verspreid over een hele serie gebouwen met verschillende regimes. In deze vierde aflevering krijgt Menno Buch te maken met een poging tot zelfmoord op één van de psychiatrische afdelingen. De afgelopen tijd heeft de PI Vught diverse malen de krant gehaald omdat er een gedetineerde heeft geprobeerd een einde aan zijn leven te maken. Door de pers werden daar allerlei vraagtekens bij geplaatst: waarom kon de instelling dit niet voorkomen? Uit de reconstructie en de gesprekken met de hulpverleners bij deze poging wordt duidelijk dat 100% uitsluiten van dergelijke incidenten niet mogelijk is. Inrichtingswerker Walfred vertelt: ‘Ze zeggen: het hoort bij je werkt. Maar het hoort absoluut niet bij je werk. Het kan gebeuren, maar je hoopt dat het nooit gebeurt.’ Zijn collega Günther: ‘We hebben hier een doelgroep met verhoogd suicide-risico: langgestraft, een delict waar ze niet mee kunnen leven, slecht nieuws, het psychiatrisch toestandsbeeld, noem maar op. Die mensen hebben we hier verzameld, en het is niet vanzelfsprekend, maar wel logisch dat het hier af en toe misgaat.’

‘Voor mijn vrijheid ben ik bereid te moorden’

Verder heeft Menno een onthutsend gesprek met de Friese Ben, die op Unit 1 voor Beheersmatig Problematische Gedetineerden verblijft. Ben vertelt over zijn jeugd (‘Stekerij en vechten voor ons leven was ons niet vreemd in onze familie. Vanaf mijn jeugd heb ik moeten vechten voor eten, om in leven te blijven’) , en over zijn criminele loopbaan (‘Vroeger vond ik het prachtig om mensen van angst in hun broek te laten zeiken. Ik ben een sadist, en hoe!’). Ben staat op de nominatie om een TBS-kliniek in te gaan, maar hij heeft duidelijke plannen voor als dat mocht gebeuren: ‘Voor m’n vrijheid ben ik bereid te moorden. Hier doe ik niks. Maar in het gerechtsgebouw zou ik vanuit stoel springen, naar de rechter, en die rechter zou ik gijzelen. Ze verwachten van mij dat ik ga sterven in longstay, ik verdom het! Ik zet een politiek statement, hoe dan ook.’ Als Menno hem probeert tot rede te brengen, loopt de discussie gevaarlijk hoog op…

Menno loopt ook mee op de afdeling Visitatie, zeg maar de aankomst- en vertrekhal van de PI Vught. Van hier uit gaan de gevangenen naar de rechtbank, het ziekenhuis, op verlof, naar huis etc. De diverse korte gesprekken met werknemers en gedetineerden daar leveren een onthullend beeld van deze wondere wereld vol misdaad, ontsporingen en (on)veiligheid en daarmee van onze maatschappij.

Kijk de aflevering terug op RTL XL

AFLEVERING 3 - DE EXTRA BEVEILIGDE INRICHTING (EBI)

‘Er zijn hier gedetineerden die hun kinderen nooit op bezoek laten komen omdat ze dan hun vader alleen achter glas mogen zien ’

In deze derde aflevering bezoekt Menno Buch de roemruchte EBI, de Extra Beveiligde Inrichting. Dit gebouw werd neergezet naar aanleiding van een aantal gewelddadige ontsnappingen uit Nederlandse gevangenissen begin jaren ’90. Het regime is er heel streng. De gedetineerden die er zitten zijn personen met een hoog vluchtrisico of die voor grote maatschappelijke onrust kunnen zorgen. In de laatste categorie valt bijvoorbeeld Mohammed B, de moordenaar van Theo van Gogh. Zij ontvangen – van tevoren uitgebreid gescreend - bezoek achter glas en worden altijd onder begeleiding van minimaal twee bewaarders verplaatst.

Er is in de media altijd veel gezegd en geroepen over de EBI, vooral in de eerste jaren waren de reportages over dit ‘onmenselijke regime’ niet van de lucht. Maar er is nog nooit een cameraploeg geweest die het helemaal heeft mogen zien. Menno Buch is de eerste, en in deze aflevering van Buch in de bajes zien we het resultaat. Afgezien van een uitgebreide rondleiding en een uitleg van de extreme veiligheidsmaatregelen, heeft hij ook een interview met twee van de gedetineerden die in deze inrichting verblijven. Ook woont hij een beklagzaak bij die één van de gedetineerden heeft aangespannen tegen de gevangenisdirectie. Volgens hem is een brief die hij aan zijn partner schreef onterecht onderschept. Een beklagcommissie komt naar de EBI toe en spreekt daar recht.

Verder spreekt Menno een gedetineerde die eerder in de EBI zat en nu opnieuw op de nominatie staat om er geplaatst te worden. Hij is verschillende malen ontsnapt uit Nederlandse gevangenissen, en is een expert op dit terrein. Aan Menno vertelt hij hoe hij daarbij te werk ging. Nu wordt hij opnieuw verdacht van het treffen van voorbereidende handelingen. Later in de uitzending is Menno aanwezig bij de uitspraak over of hij wel of niet naar de EBI moet.

Tot slot is Menno ook nog getuige van een geheim, zwaar bewaakt EBI-transport per helikopter…

Kijk de aflevering terug op RTL XL

AFLEVERING 2 - HET PENITENTIAIR PSYCHIATRISCHE CENTRUM

‘De gevallen die hier zitten zijn de zwaarste gevallen die er zijn in de psychiatrie in de bajes’

In deze tweede aflevering bezoekt Menno Buch het Penitentiair Psychiatrisch Centrum (PPC), één van vijf van dergelijke inrichtingen die in Nederland in 2009 in het leven zijn geroepen. In Vught is er dan ook nog eens een speciale afdeling voor ‘de zwaarste gevallen die er zijn in de psychiatrie in de bajes,’ zoals inrichtingswerker Joep van Boxtel vertelt. Gevangenen heten hier patiënten, en bewaarders zijn in feite verplegers.

Eén van die zwaarste gevallen is Cees, een man van in de dertig die een aantal jaren geleden een politieman heeft neergestoken. Cees is depressief en psychotisch, en, zoals hij zelf ook volmondig beaamt, ‘levensgevaarlijk.’ In het gesprek met Menno doet hij een aantal alarmerende uitspraken, zoals: ‘Met hetzelfde gemak dat ik nu met je zit te praten, snij ik je strot door.’ Doordat Menno op zijn gebruikelijke speurtocht naar wat er in zijn gesprekspartners omgaat bijna in hem kruipt, breekt bij Cees letterlijk het zweet uit. ‘Iedereen die te dicht bij me komt wil ik vermoorden,’ waarschuwt hij Menno.

Op de ochtend dat Menno een afspraak heeft met een soortgelijke patiënt, blijkt deze in het weekend ervoor ineens te zijn vrijgesproken door de rechter. Verbijstering alom, ook bij directielid Danny Vette, die beaamt dat ‘dit dus niet goed gaat aflopen.’ Menno weet de man op te sporen en spreekt met hem af op het station van Den Bosch. Daar probeert de man Menno gerust te stellen door te zeggen: ‘voordat ik iemand iets aandoe, sla ik de hand aan mezelf.’

Een andere patiënt is door het lint gegaan en heeft zijn cel compleet verbouwd. Hij wordt in de isolatiecel gezet. Als hij weer enigszins is gekalmeerd, mag hij drie kwartier terug naar zijn afdeling om weer een beetje te acclimatiseren daar. Maar als die drie kwartier voorbij zijn, weigert hij terug te gaan naar de iso. Het personeel wil het Interne Bijstandsteam inroepen, maar directielid Joep Adank wil de man met het eigen personeel overplaatsen om de vertrouwensband niet te beschadigen. De spanning loopt hoog op: wie gaat deze machtsstrijd winnen, en wat als de patiënt alsnog door het lint gaat?

Kijk de aflevering terug op RTL XL

AFLEVERING 1 - UNIT 1

“Alles wat ze niet meer willen, dat komt naar ons”

De Penitentiaire Inrichting Vught telt ruim 800 personeelsleden en zo’n 650 gedetineerden, verspreid over een hele serie gebouwen met verschillende regimes. Menno Buch begint met een bezoek aan Unit 1, waar de zogeheten Beheersproblematische Gedetineerden (BPG) worden gehuisvest. Wat dat precies inhoudt, daar komt hij direct op de eerste ochtend al achter: de vorige avond zijn er twee gedetineerden uit andere inrichtingen in het land naar Vught gebracht omdat ze personeelsleden zwaar lichamelijk letsel hebben toegebracht. Menno loopt mee met bewaarders Jan en John, die dagelijks met deze veeleisende categorie gevangenen werken. Jan vertelt: “Alles wat ze in de rest van Nederland niet meer willen, dat komt naar ons.”

De twee nieuwe binnenkomers verschillen als dag en nacht van elkaar: de ene is de vriendelijkheid zelve, vol lof over de PI Vught en werkt overal aan mee. Menno praat met hem over wat er mis is gegaan de vorige dag in de bajes in Amsterdam, en de jongeman komt met een warrig verhaal dat ‘het is vastgelopen.’ Je hoeft geen psychiater te zijn om na één zin al te constateren dat bij hem geestelijk het een en ander niet helemaal in orde is. De andere reageert volstrekt tegenovergesteld: hij weigert alles en zoekt direct de grenzen op door te stellen dat hij de rest van zijn straftijd in deze isolatiecel blijft zitten. Aan het eind van de aflevering moet het Interne Bijstandsteam (een soort interne ME) ingeschakeld worden om hem alsnog te verhuizen naar een andere cel. De commandant leidt de actie in met de waarschuwing dat ‘dit soort acties met deze gedetineerde in andere inrichtingen ook al tot flinke matpartijen heeft geleid, dus wees heel voorzichtig.’

Tot welke excessen de weerstand van Beheersproblematische Gedetineerden kan leiden wordt duidelijk als bewaarder Jan Menno de middelen toont die hem en zijn collega’s ter beschikking staan. Het masker dat beroemd werd door de film The Silence of the Lambs blijkt in Vught gewoon te bestaan en te worden gebruikt als daar de noodzaak toe is. Bijvoorbeeld ‘als een gedetineerde probeert zijn nek te breken in de wc-pot.’ Maar er is ook het zogenaamde veiligheidsbed dat 1 a 2 keer per jaar wordt ingezet om een doorgedraaide gevangene op vast te binden. Afdelingshoofd Unit 1 Renate van Lieshout legt uit dat het veelal mannen betreft die proberen zichzelf te beschadigen om zo af te dwingen dat ze uit de cel worden gehaald, omdat ze het niet kunnen verdragen opgesloten te zitten.

Een aantal gedetineerden op Unit 1 zit in het boeienregime, wat wil zeggen dat ze altijd geboeid worden verplaatst naar bijvoorbeeld de telefoon, de douche of de recreatieruimte, en altijd onder begeleiding van drie bewaarders. Menno krijgt twee van deze mannen uitgebreid te spreken. De ene barst uiteindelijk in tranen uit, de andere bedreigt hem en begint racistische taal uit te slaan. Maar beide gesprekken zijn schokkend, zoals alles schokkend is in dit lugubere gebouw, een voormalig doorvoerkamp uit de Tweede Wereldoorlog…

Kijk de aflevering terug op RTL XL

STRENG REGIME IN DE BERUCHTE PI VUGHT

Meer dan 600 gedetineerden en ruim 800 medewerkers op een terrein van maar liefst 30 hectare waaronder de beruchte Extra Beveiligde Inrichting: dat is de Penitentiaire Inrichting van Vught. De Extra Beveiligde Inrichting hiervan is de strengst beveiligde inrichting van Europa. De gevaarlijkste gedetineerden, zoals de moordenaar van Theo van Gogh, en kopstukken uit de Nederlandse onderwereld en internationale maffia verblijven hier in minimale vrijheid. Het strenge regime van deze veel besproken PI is het decor van de nieuwe reeks van ‘Buch In De Bajes’ die start op donderdag 28 maart bij RTL 4

Wederom laat Menno Buch zien hoe het er binnen de muren van het Nederlandse gevangeniswezen aan toe gaat. Maar daar waar hij zich in Almere in een huis van bewaring met voornamelijk kortgestraften bevond, zitten in de PI Vught psychiatrische patiënten, TBS- ers, onhandelbare criminelen en langgestraften. Hij ervaart al snel dat er het hier veel strenger is dan in de meeste gevangenissen. Zo zijn er gevangenen die buiten hun cel altijd geboeid zijn en die individueel moeten luchten in overdekte kooien. Er zijn ook afdelingen waar de gedetineerden in feite patiënten zijn en de bewaarders verzorgers.

De PI Vught beschikt tevens over een TBS longstay unit en een speciale Terroristen Afdeling, maar het bekendste onderdeel is de Extra Beveiligde Inrichting, oftewel de EBI. Een van hen is Mohammed B. die zelfs klaagde over de ”onmenselijke omstandigheden” in de EBI. Menno bezoekt de EBI en probeert te ervaren hoe het is om hier opgesloten te zitten.

Menno Buch: ”Na het maken van de eerste serie ‘Buch In De Bajes’ in de PI Almere dacht ik wel enigszins te weten hoe het Nederlandse gevangeniswezen in elkaar steekt. Natuurlijk was ik supertrots en opgetogen toen we te horen kregen dat we voor serie twee naar Vught mochten. Daar zitten de zwaarste gevallen, met psychiatrische centra en de EBI. Maar toen we daadwerkelijk dat gigantische complex van 30 hectare betraden, was ik verbijsterd door de grootsheid, de heftigheid en de gecompliceerdheid van de problematiek. Hier had ik me van tevoren geen voorstelling van kunnen maken. De verhalen die ik in de PI Vught te horen kreeg, waren zo schokkend en indrukwekkend, dat als ik de opnamen in de montage terugkeek, ik weer op het puntje van mijn stoel zat. Ik maak een diepe, diepe buiging voor die honderden personeelsleden die zich dag in, dag uit met grote professionaliteit inzetten om enige vooruitgang te kunnen bewerkstelligen in de levens van de gedetineerden en patiënten. Want voor mij als relatieve buitenstaander lijkt het vaak zo uitzichtloos.”

In ‘Buch In De Bajes’ (naar een idee van Menno Buch) duikt Buch tien weken lang onder in de bizarre en bijzondere wereld van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) in de PI Vught. Hij heeft intense gesprekken met medewerkers en hij duikt in de ziel van gevaarlijke gedetineerden.

Kijk alle uitzendingen terug van seizoen 1