Hartfalen
Leefregels & behandeling

Waar moet ik met mijn voeding op letten?
Allereerst op zout (natrium). Daarnaast op de hoeveelheid vocht die u binnenkrijgt. Probeer dagelijks ongeveer dezelfde hoeveelheid vocht binnen te krijgen, bijvoorbeeld 1,5 tot 2 liter. Tegelijk moet u voldoende voedingsstoffen binnen krijgen: u moet wel blijven eten en drinken.

Hoe kan ik zelf reguleren hoeveel zout ik binnenkrijg?
Bij een licht natriumbeperkt dieet doet u geen zout in de warme maaltijd. U eet gewoon brood met gewone melkproducten, kaas en vleeswaren. U mag gewone margarine, boter of halvarine eten, maar alleen ongezouten snacks. Gebruik gťťn bouillon, soep- en strooiaroma, ketjap, mosterd, sambal, juspoeder.

Bij een strengere natriumbeperking moet u ook het broodbeleg aanpassen: dus natriumarme kaas, vleeswaren en vegetarische producten. Wel moet u voldoende voedingsstoffen binnenkrijgen, zoals eiwitten, koolhydraten en vetten. Bij een strenge natrium beperking, maar ook als u er meer van wilt weten, raadpleegt u een diŽtist.

Hoeveel zout mag ik per dag gebruiken?
Afhankelijk van de ernst van het hartfalen, zal de arts u meestal tussen 3 en 5 gram zout (1200 - 2000 mg natrium) toestaan; de gemiddelde Nederlander eet 9 gram zout per dag.

Wat zijn goede zoutvervangers?
Alleen zout smaakt zout, echte zoutvervangers bestaan niet. Om smaak toe te voegen zijn er vele andere middelen: kruiden en specerijen, ui, knoflook, bieslook, peterselie. Er bestaat wel zout voor natriumarm dieet (dieetzout met kaliumchloride in plaats van natriumchloride). Overleg met uw arts of diŽtist of dit goed voor u is.

Welke producten bevatten weinig of geen zout?
Een aantal producten die weinig zout bevatten, zijn verse groenten, aardappelen, fruit, paddestoelen, gedroogde vruchten, eieren, tahoe (tofu), pasta, rijst en couscous.

Hoeveel vocht mag ik per dag gebruiken?
Bij hartfalen is de natuurlijke vochtregeling verstoord. Grote wisselingen in de dagelijkse vochtinname zijn daarom af te raden. Voor de meeste mensen met hartfalen is een hoeveelheid van 1,5 ŗ 2 liter vocht per dag het beste. Verdeel het vocht over de dag, zodat u ook ís avonds nog wat kunt drinken.

Houd rekening met het vocht waarmee u de medicijnen inneemt; als u deze met pap of yoghurt inneemt, kost dat minder vocht en de medicijnen glijden vaak wat makkelijker naar binnen.

Wat moet ik wel en wat moet ik niet tot vocht rekenen?
De regels hierover verschillen per ziekenhuis. Laat u voorlichten door de (hartfalen)verpleegkundige of diŽtist. In het algemeen is vocht alles wat u drinkt (koffie, thee, water, melk, sap, limonade e.d.), plus vloeibare voedingsmiddelen zoals soep, appelmoes, yoghurt of vla. Twee stuks fruit per dag hoeft u niet mee te tellen. Eet u meer dan twee stuks fruit op een dag? Tel dan alle volgende porties fruit als 100 ml vocht.

Ik ben vaak dorstig, ik heb vaak een droge mond; wat kan ik daaraan doen?
Daar zijn verschillende middeltjes tegen. Zo af en toe uw mond spoelen, uw tanden poetsen, suikervrije kauwgum kauwen, een suikervrij snoepje nemen.

Wat moet ik doen als ik op een dag te veel vocht heb gehad?
Als u niet meteen merkt dat u het vocht vasthoudt (door gewichtstoename, kortademigheid, dikke enkels e.d.) is dit niet zo erg. Probeert u zich de volgende dag wel weer aan de vochtbeperking te houden. Overleg met uw cardioloog in welke gevallen u een extra plastablet mag nemen. Neem deze alleen als u hierover afspraken hebt met uw cardioloog.

Ik heb vanavond een feestje en wil dan wat meer kunnen drinken, hoe los ik dat op?
Drink overdag minder zodat u wat gespaard hebt voor het einde van de dag.

Moet ik extra drinken als het warm is en ik veel transpireer?
Ons lichaam geeft vocht af via de adem, de urine, de huid (transpiratie) en de ontlasting. U verliest meer vocht dan normaal bij diaree, braken en bij overmatig transpireren door koorts of bij warm weer. In die omstandigheden moet u inderdaad wat meer (bijvoorbeeld 2 glazen = 300 ml) drinken. Als u te weinig zou drinken, loopt u juist de kans dat u gaat uitdrogen.

Mijn gewicht is niet ideaal; wat kan of moet ik doen?
PatiŽnten met hartfalen moeten er voor zorgen dat zij in een zo goed mogelijke voedingstoestand zijn. Als u te licht bent, krijgt u misschien onvoldoende energierijke voedingsstoffen binnen. Als u te zwaar bent moet uw hart extra hard werken.
Het is verstandig om op uw ideale gewicht te komen door effectief af te vallen: een combinatie van anders eten en meer bewegen.

Ik heb een slechte eetlust, ik ben vaak misselijk; hoe komt dat en wat moet ik daaraan doen?
Meld een slechte eetlust of misselijkheid aan uw arts. Misselijkheid kan een bijwerking zijn van medicijnen. Ook kan de oorzaak een vol gevoel in de buik zijn door vochtophoping of kortademigheid.
Spreid het eten over meer kleinere maaltijden per dag. Let erop dat u wel voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt en vraag zonodig advies aan een diŽtist. Nemen desondanks het gewicht, de kortademigheid of de vermoeidheid toe, ga dan naar uw arts.

Wanneer kan ik naar de diŽtist gaan en wat kan die voor me doen?
De huisarts of cardioloog kan - eventueel op uw verzoek - naar de diŽtist verwijzen. Soms haalt de verpleegkundige op de polikliniek de diŽtist erbij, of verwijst u naar een diŽtist bij de thuiszorgorganisatie. Deze kan u informeren, bijvoorbeeld over producten waarin veel zout zit.

Welke medische zorg is er voor mij na ontslag uit het ziekenhuis?
Afhankelijk van waar u woont, zult u met de een of andere vorm van medische zorg te maken krijgen. Als u zich goed genoeg voelt, hoeft u niet meer naar het ziekenhuis en kan uw huisarts u behandelen. In andere gevallen komt u terug bij uw eigen cardioloog, of u wordt opgevangen door de (hartfalen)verpleegkundige. Mensen die goed op de medicijnen reageren en van wie het gewicht constant blijft, gaan meestal naar de huisarts.

Wat is een hartfalenpolikliniek?
Een hartfalenpolikliniek (hartfalenpoli) is een polikliniek waar patiŽnten met hartfalen worden begeleid. Deze vorm van zorg is volop in ontwikkeling en nog niet in alle ziekenhuizen aanwezig. Op een hartfalenpolikliniek komt u voor controle bij de hartfalenverpleegkundige.

Wat doet een hartfalenverpleegkundige?
Deze kijkt naar uw lichamelijke toestand en uw gewicht en geeft voorlichting en begeleiding bij de verschillende leefregels. Deze kan u en uw partner helpen bij emotionele problemen die met uw ziekte te maken hebben. Ook kan de verpleegkundige u informatie geven over allerlei praktische zaken zoals het aanvragen van hulpmiddelen en aanpassingen in huis.

Moet ik mijn medicijnen elke dag op hetzelfde tijdstip innemen?
Ja, dan is de kans dat u ze vergeet het kleinst. De plasmedicijnen werken het beste als u ze zo regelmatig mogelijk inneemt. Dit kan storend zijn als u uitgaat; neem ze dan op het meest geschikte moment ervoor of erna, maar sla ze niet over. Bespreek uw mogelijkheden met uw dokter.

Hoe zorg ik ervoor dat ik mijn medicijnen niet vergeet in te nemen?
Neem uw medicijnen op een vast tijdstip in en op een vaste plaats in huis, bijvoorbeeld altijd in de keuken of aan tafel. Gebruik eventueel een medicijndoos die te koop is bij apotheken en drogisten. Handig is ook een overzichtskaart waarop alle medicijnen genoteerd staan die u nodig hebt, met de dosering en de tijden om ze in te nemen.

Mag ik mijn medicijnen laten staan of meer innemen, afhankelijk van hoe ik me voel?
De beoordeling van de werking van uw medicijnen is alleen goed mogelijk, wanneer u ze volgens voorschrift inneemt. Alleen voor uw plasmedicijnen geldt dat u ze soms Ėen alleen in overleg met uw arts- meer of minder kunt innemen. Spreek met uw dokter af wat u moet doen als uw lichaamsgewicht teveel toeneemt, u kortademig wordt, weer dikke voeten of dorst krijgt.

Wat moet ik doen als ik mijn medicijnen vergeten ben?
Dit kunt u niet oplossen door de volgende keer twee keer zoveel te nemen; u kunt dan tijdelijk teveel krijgen met alle gevaren van dien. Informeer tevoren bij uw dokter wat u het beste kunt doen als u uw medicijnen bent vergeten in te nemen.

Wat kan ik verwachten bij verslechtering?
Dat uw toestand verslechtert, kunt u aan verschillende zaken merken: u wordt sneller kortademig bij het (trappen) lopen; u kunt meer moeite krijgen om ís nachts plat in bed te liggen; uw voeten of enkels worden dikker of uw gewicht neemt binnen korte tijd toe.

Welke behandeling is dan nog mogelijk?
Uw arts zal dan eerst verklaren waarom uw situatie verslechtert. Vervolgens zal hij met (aanpassing van) medicijnen de zaken weer in het gareel te krijgen. Soms is hiervoor een ziekenhuisopname nodig of medicijnen die, via infuus toegediend, de knijpkracht van het hart ondersteunen