Corruptieschandaal ettert verder: wordt Europarlementariër uitgeleverd?

1. Hoe zat het ook alweer met deze zaak?

Sinds een reeks huiszoekingen en arrestaties op 9 december is Brussel in de ban van een spraakmakend omkoopschandaal in het Europees Parlement dat 'Qatargate' wordt genoemd. Qatar en Marokko zouden via politici, ambtenaren en hun medewerkers invloed hebben gekocht. In ruil voor grote sommen geld of dure geschenken werd geprobeerd om politieke besluiten te beïnvloeden.

Cozzolino was tot vorig jaar onderdeel van een delegatie die namens het Europees Parlement de banden warm hield met de zogeheten Maghreb-landen (Marokko, Algerije, Tunesië en Libië). Hij zou in ruil voor geld kritische standpunten van het Europees Parlement over bijvoorbeeld de mensenrechten in Marokko hebben afgezwakt of gefrustreerd rond stemmingen.

2. En wie is die Andrea Cozzolino precies?

De 60-jarige Napolitaan zat sinds 2009 namens de Italiaanse Democratische Partij in de sociaaldemocratische fractie van het Europees Parlement. Maar op 16 december werd hij door zijn eigen partij uit voorzorg op non-actief gezet vanwege lopend onderzoek naar mogelijke omkoping.

Een belangrijke stap die daarop volgde kwam begin februari: de juridische onschendbaarheid van Cozzolino werd opgeheven. Dat betekent dat hij sindsdien ook gehoord én vervolgd kan worden door justitie. Een week later werd hij al opgepakt en werd ook zijn huis doorzocht. Sindsdien is de Italiaan onder huisarrest geplaatst.

De beslissing over de mogelijke uitlevering van Cozzolino aan België is de laatste maanden tot viermaal toe uitgesteld. Het Europarlementslid zegt dat hij lijdt aan hartklachten en eiste via zijn advocaten eerst meer informatie over de gezondheidszorg en omstandigheden in Belgische gevangenissen.

3. Wie zijn de andere verdachten?

Sleutelfiguur in het schandaal is een andere Italiaan, Antonio Panzeri. De 67-jarige Lombardijn was tot 2019 een invloedrijke figuur in dezelfde fractie waar Cozzolino onderdeel van uit maakte. Panzeri werd net als met zijn voormalige assistent Francesco Giorgi (35) gearresteerd op verdenking van grootschalige corruptie die liep via Fight Impunity, een stichting die volgens justitie vooral is opgericht om smeergeld en cadeaus door te sluizen.

In de Brusselse woning van Panzeri werd 600.000 euro in cash aangetroffen. Niet veel later werden ook zijn vrouw Maria en dochter Silvia opgepakt omdat zij op de hoogte zouden zijn van zijn illegale praktijken en deze ondersteunden. Panzeri besloot in januari om kroongetuige te worden: in ruil voor strafvermindering beloofde hij uit de doeken te zullen doen hoe de omkoping precies werkte.

Een ander kopstuk is de 44-jarige Griekse Eva Kaili die ook op 9 december is aangehouden. Zij was een van de veertien vicevoorzitters van het Europees Parlement en wordt verdacht van corruptie, witwassen en lidmaatschap van een criminele organisatie.

Bij het appartement van Kaili en Giorgi, waarmee ze een relatie heeft, werd 150.000 euro cashgeld gevonden. Haar vader werd in een hotel in Brussel gepakt met een koffer met nog eens 600.000 euro in contanten, die hij op verzoek van zijn dochter wilde verbergen. Kaili zit na vier maanden cel sinds vorige maand in huisarrest. Ook haar diplomatieke onschendbaarheid is opgeheven omdat ze op heterdaad is betrapt.

Op 10 februari werd in het onderzoek nog een Europarlementariër opgepakt: Marc Tarabella. Hij kwam in het vizier door verklaringen van kroongetuige Panzeri en wordt ook verdacht van corruptie, witwassen en bendevorming. De 60-jarige Tarabella sprak vorige week bij zijn voorwaardelijke vrijlating in tranen de pers toe, en is naar eigen zeggen 'verraden' door zijn 'maatje' Panzeri.

Wie intussen ook voorwaardelijk vrij is gekomen, is de Italiaanse lobbyist en ngo-baas Niccolo Figa-Talamanca. Hij blijft aangeklaagd volgens een familielid. De Italiaanse vakbondsleider Luca Visentini, die erkent dat donaties geld heeft gekregen van de stichting van Panzeri, is na verhoor wel zonder aanklacht vrijgelaten.

4. Is in de tussentijd al iets veranderd?

Het corruptieschandaal heeft een behoorlijke schok veroorzaakt in Brussel. Het roept veel vragen op over de gebrekkige controle en straffeloosheid van jarenlange corruptie binnen een grote Europese instelling. En bovendien het gemak waarmee andere landen kennelijk politieke invloed kunnen uitoefenen in het hart van de EU.

Als eerste stap naar verandering, moet volgens de Europese Commissie daarom een nieuw EU-netwerk tegen corruptie worden opgezet. Daarin kunnen justitie, ngo's en de lidstaten samen de risico's in kaart brengen en moet corruptie voortaan worden voorkomen. Ook wil de Commissie in de toekomst sancties kunnen instellen tegen landen en betrokkenen die invloed proberen te kopen, en dat alle EU-landen in het vervolg dezelfde definities en straffen hanteren voor corruptiedelicten.